fa بررسی تنوع ژنتیکی برخی از جمعیت‌های گشنیز (.Coriandrum sativum L) ایران از لحاظ صفات فنولوژیک، مورفولوژیکی و زراعی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="line-height:2;"><strong>چکیده مبسوط</strong><br> <strong>مقدمه و هدف</strong>: گشنیز از مهم‌ترین گیاهان دارویی در دنیا است که به‌طور گسترده در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.<br> <strong>مواد و روش‌ها</strong>: به&lrm;‌منظور &nbsp;بررسی تنوع ژنتیکی این گیاه در ایران، 20 توده بومی گشنیز از نقاط مختلف کشور جمع‌آوری شده و در آزمایشی در قالب طرح‌ بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال‌های زراعی 1398-1397 و 1399-1398 در مزرعه تحقیقاتی پژوهشکده سبزی و صیفی مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی کرج انجام شد. در طول دوره رشد صفات فنولوژیک، مورفولوژیک و زراعی اندازه‌گیری و یادداشت‌برداری شدند. صفات بررسی شدند. صفات روز تا جوانه‌زنی، طول بلندترین برگ پایه، تعداد برگ پایه، روز تا گلدهی کامل، روز تا رسیدگی کامل، ارتفاع بوته، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چتر نابارور در بوته، تعداد چترک در چتر، تعداد دانه در چترک، وزن هزار دانه، عملکرد دانه تک‌بوته، بیوماس تک‌بوته، شاخص برداشت تک‌بوته، عملکرد دانه، بیوماس و شاخص برداشت بررسی شدند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SAS و SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و به‌منظور گروه‌بندی جمعیت‌ها تجزیه خوشه‌ای به روش وارد و تجزیه به عامل‌ها با استفاده از روش چرخش وریماکس انجام شد.<br> <strong>یافته‌ها</strong>: بر اساس نتایج تجزیه واریانس، بین توده‌‌های بومی مورد مطالعه از لحاظ اکثر صفات شامل طول بلندترین برگ پایه، تعداد برگ پایه، ارتفاع گیاه، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چترک در هر چتر، تعداد دانه در چترک، وزن هزار دانه، عملکرد دانه تک‌بوته، بیوماس تک‌بوته، شاخص برداشت تک‌بوته، عملکرد دانه، بیوماس و شاخص برداشت اختلاف معنی‌داری وجود داشت. ضرایب تغییرات فنوتیپی و ژنوتیپی برای بیشتر صفات بالا بود که نشان‌ از تنوع زیاد این صفات در توده‌‌های بومی مورد بررسی داشت. وراثت‌پذیری عمومی صفات طول بلندترین برگ پایه، تعداد برگ پایه، ارتفاع، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چترک در چتر، تعداد دانه در چترک، وزن هزار دانه، وزن دانه تک‌بوته، بیوماس تک‌بوته، شاخص برداشت تک‌بوته، عملکرد دانه، بیوماس و شاخص برداشت بالا بود که پاسخ به گزینش این صفات را در برنامه‌های اصلاحی مورد انتظار می‌سازد. تجزیه خوشه‌ای 20 توده‌ بومی مورد مطالعه را در پنج گروه دسته‌بندی کرد.&nbsp;<br> <strong>نتیجه‌گیری</strong>: با توجه به نتایج، توده‌ کرمانشاه بیشترین عملکرد دانه را در دو سال دارا بود. عملکرد بیشتر این توده‌‌ نسبت به دیگر توده‌‌های مورد بررسی به دلیل دارا بودن بیشترین تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور، تعداد چترک در چتر و وزن هزاردانه بود. همچنین صفات طول بلندترین برگ پایه، تعداد برگ پایه، تعداد چتر در بوته، تعداد چتر بارور در بوته، تعداد چترک در چتر، تعداد دانه در چتر، وزن هزار دانه، عملکرد دانه تک‌بوته، بیوماس تک‌بوته، شاخص برداشت تک بوته، عملکرد دانه، بیوماس و شاخص برداشت از وراثت‌پذیری بالایی برخوردار بودند که نشان‌دهنده نقش بالای عامل ژنتیک و تأثیر کم عوامل محیطی بر کنترل این صفات می‌باشد.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:1;"><span style="font-size:12pt"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">Extended Abstract</span></span></b></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">Introduction and Objective: </span></span></b><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">Coriander is one of the important medicinal plants in the world which has been used widely in medicinal, cosmetic and health care industries.</span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">Materials and Methods: </span></span></b><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">In order to investigate the genetic diversity of this plant in Iran, 20 Coriander populations were collected from different parts of the country and evaluated out using randomized complete block design with three replications in Karaj </span><span style="color:#000000;">Vegetable Research Center of Horticultural Sciences Research Institute</span></span><a href="http://hsri.ac.ir/_douranportal/documents/hsri/hsri.pdf" style="color:blue; text-decoration:underline"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:11.0pt"> </span></span></a><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:#000000;">i</span><span style="color:black">n 2018-2019 and 2019-2020 crop years. During the growth period, the phenological, morphological and physiological characteristics were recorded.</span></span><span style="font-size:11.0pt"> Days to generation, Largest basal leaf length, Basal leaf number, Days to full flowering, Days to Maturity, </span><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">Plant height, Umbel number per plant, Fertile umbel number per plant, Unfertile umbel number per plant, Umbellate number per umbel, Seed number per umbel, thousand seed weight, Grain yeild per plant, Biomass per plant, Harvest index per plant, Grain yield, Biomass and Harvest index traits were investigated. Data were analyzed using SAS and SPSS software and for </span></span><span style="font-size:11.0pt">Grouping of the population<span style="color:black">, the cluster analysis was performed by Ward&rsquo;s method and factor analysis was done using the Variomax rotation method.</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span 2="" mitra=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:10pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" times=""><b><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">Results: </span></span></b><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black">According to the results of analysis of variance, there were significant differences between the studied populations in terms of most traits include the largest basal leaf length, basal leaf number, plant height, umbel number per plant, fertile umbel number per plant, unfertile umbel number per plant, umbellate number per umbel, grain number per umbel, 1000-seed weight, seed weight per plant, biomass per plant, harvest index per plant, grain yield, biomass and harvest index. Phenotypic and genotypic coefficients of variation were high for most of the traits which indicated the high diversity of these traits in the studied populations. The heritability in broad-sense of the traits largest basal leaf length, basal leaf number, plant height, umbel number per plant, fertile umbel number per plant, umbellate number per umbel, seed number per umbel, 1000-seed weight, seed weight per plant, biomass per plant, harvest index per plant, grain yield, biomass and harvest index were high, which makes the response to the selection of these traits expected in breeding programs. Cluster analysis classified 20 studied populations into five groups. </span></span></span></span></span><br> <b><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" times=""><span style="color:black">Conclusion: </span></span></span></b><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" times=""><span style="color:black">According to the results, the Kermanshah population had the highest grain yield in two years</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span 2="" mitra=""><span style="color:black">.</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" times=""><span style="color:black"> The higher yield of this populaion was due to having the highest number of umbels per plant, number of fertile umbels, number of umbels per umbel and weight of 1000 seeds. Also, the traits of the length of the longest basal leaf, the number of basal leaves, the number of umbels per plant, the number of fertile umbels per plant, the number of umbels per umbel, the number of seeds per umbel, the weight of 1000 seeds, the yield of seeds per plant, the biomass of a single plant, the harvest index of a single plant, seed yield, biomass and harvest index had high heritability, which indicates the high role of genetic factors and the low influence of environmental factors on the control of these traits.</span></span></span></span></span></div> اجزای عملکرد, به‌نژادی, تجزیه‌ خوشه‌ای, گیاهان دارویی, وراثت‌پذیری Breeding, Cluster Analysis, Heritability, Medicinal plants, Yield components 103 112 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1190-1&slc_lang=fa&sid=1 Solmaz Nadi سولماز نادی solmaznadi4025@gmail.com 100319475328460022462 100319475328460022462 No Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran ژنتیک و به‌نژادی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران jalal Saba جلال صبا saba@znu.ac.ir 100319475328460022463 100319475328460022463 No Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران mohammad Jafaraghae محمد جعفرآقایی jaffaraghaei@gmail.com 100319475328460022464 100319475328460022464 Yes Seed and Plant Improvement Institute, Genetic and plant genetic resources research department, Karaj, Iran مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، بخش ذخایر ژنتیک و ذخایر توارثی، کرج، ایران babak Andalibi بابک عندلیبی andalibi@znu.ac.ir 100319475328460022465 100319475328460022465 No Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران