Journal of Crop Breeding

fa بررسی تنوع ژنتیکی موجود در ژرم‌پلاسم گندم دوروم بر اساس عملکرد دانه و برخی از صفات زراعی Investigation of Genetic Diversity in Durum Wheat Germplasm Based on Grain Yield and Some Agronomic Traits اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: گندم دوروم که گندم ماکارونی نیز نامیده می‌شود، گونه تتراپلوئید از گندم است که طی فرآیندهای متوالی گزینش از گندم‌های امر (Emmer) توسعه و تکامل یافته است. از این‌رو به نظر می‌رسد که سطح بالایی از تنوع ژنتیکی در ژرمپلاسم این گیاه زراعی وجود داشته باشد که می‌تواند به منبع ژنی غنی برای اصلاح و بهبود ارقام موجود مورد استفاده قرار گیرد. این پژوهش با هدف ارزیابی تنوع ژنتیکی موجود در مجموعه‌ای از ژنوتیپ‌های گندم دوروم از نظر عملکرد دانه و برخی از صفات زراعی انجام شد. مواد و روش‌ها: در این پژوهش 94 ژنوتیپ گندم دوروم در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم کشور واقع در سرارود کرمانشاه در قالب طرح حجیم‌شده (آگمنت) با شش شاهد تکرارشونده طی دو سال زراعی 1397-1396 و  1398-1397 مورد ارزیابی قرار گرفتند. به‌منظور مطالعه تنوع ژنتیکی ژنوتیپ‌های مورد بررسی صفات زراعی شامل: تعداد روز تا ظهور سنبله، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیکی، ارتفاع بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه اندازه‌گیری و ثبت شدند. پس از جمع‌آوری داده‌های آزمایشی، تجزیه واریانس بر اساس مدل بهترین برآوردهای نااریب خطی ثابت (Best Linear Unbiased Estimation) صورت گرفت. به‌منظور شناسایی ژنوتیپ‌های برتر بر اساس عملکرد دانه و سایر صفات مورد بررسی تجزیه گرافیکی ژنوتیپ- صفت  ((GT-biplot انجام گردید. یافته‌ها: نتایج به‌دست‌آمده از تجزیه و تحلیل‌های آماری نشان داد اثر ژنوتیپی برای کلیه صفات در هر دو سال (به‌جز عملکرد دانه در سال اول) معنی‌دار بود. واریانس ژنوتیپی برآورد شده برای هر یک از صفات اندازه‌گیری شده نشان داد، در هر دو سال زراعی بیشترین میزان تنوع مربوط به عملکرد دانه بود. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از مقایسه میانگین ژنوتیپ‌ها از نظر صفات اندازه‌گیری شده مشخص شد ژنوتیپ‌های شماره 24، 80 و 83 از نظر عملکرد دانه و دیگر صفات زراعی نسبت به سایر ژنوتیپ‌ها از برتری نسبی برخوردار بودند. همچنین نتایج حاصل از تجزیه GT بیانگر وجود سطح بالایی از تنوع ژنتیکی از نظر صفات اندازه‌گیری شده بود. وجود همبستگی مثبت و معنی‌دار عملکرد دانه با وزن هزار دانه از دیگر نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش بود. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش سطح بالایی از تنوع ژنتیکی از نظر عملکرد دانه و سایر صفات اندازه‌گیری شده درون مجموعه ژنوتیپ‌های ارزیابی‌شده گندم دوروم مشاهده شد، به‌طوریکه این تنوع ژنتیکی می‌تواند به نحو مطلوبی در برنامه‌های اصلاحی برای بهبود عملکرد دانه مورد استفاده قرار گیرد. علاوه براین، به نظر می‌رسد برخی از ژنوتیپ‌های گزینش‌شده از نظر عملکرد دانه و سایر صفات می‌توانند برای بهبود ارقام موجود جهت اصلاح همزمان بیش از یک صفت در برنامه‌های دورگ‌گیری استفاده شوند. </div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Introduction and Objective: Durum wheat (Triticum turgidum subsp. durum) also called macaroni wheat is a tetraploid species of wheat that has been improved during consecutive selection processes in Emmer wheat. Hence, it seems that a high level of genetic diversity exists in its germplasm and it can serve as an ideal gene pool for the improvement of cultivated varieties. The main objective of this study was to evaluate genetic diversity in a set of durum wheat genotypes in terms of grain yield and some agronomic traits. Materials and Methods: In this research, 94 durum wheat genotypes were investigated at the country's dryland agriculture research station in Serarud, Kermanshah, in the form of an augmented design with six repeated controls during two crop years 2016-2017 and 2017-2028. To study the genetic diversity of the studied genotypes agronomic traits such as the number of days to heading, number of days to physiological maturity, plant height, 1000-kernals weight, and grain yield were measured. After collecting experimental data, analysis of variance was done based on the best linear unbiased estimation (BLUE) models. The GT-biplot method was used to identify the superior genotypes based on grain yield and other traits.  Results: The results showed that the genotypic effect was significant for all measured traits in both years (except for grain yield for the first year). The estimated genotypic variance for each of the measured traits was high in both agronomic years. According to the results obtained from the comparison of the genotypes' mean, it was found that genotypes numbers 24, 80, and 83 were relatively superior to other genotypes in terms of grain yield and other agronomic traits. Also, the results of GT analysis indicated the existence of a higher level of genetic diversity in terms of measured traits. As another result of this study, grain yield positively and significantly correlated with 1000-kernel weight. Conclusion: In general, according to the results obtained from this research, a high level of genetic diversity was found for grain yield and other measured traits in the investigated durum wheat genotypes, so this genetic diversity can be used in breeding programs to improve yield performance. Moreover, it seems that some selected genotypes for grain yield and other agronomic traits can be exploited for the simultaneous improvement of more than one trait in crossbreeding programs.</div> برآوردهای ناریب خطی, عملکرد دانه, گندم دوروم, همبستگی Best Linear Unbiased Estimation, Correlation, Durum wheat, Grain yield 65 75 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1179-1&slc_lang=fa&sid=1 peyman ebrahimi پیمان ابراهیمی peyman.ebrahimi.not@gmail.com 100319475328460022514 100319475328460022514 No Genetic and Plant Breeding, Department of Agronomy and Plant Breeding, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Kordestan Province گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، استان کردستان، ایران Ezzat Karami عزت کرمی ezzatut81@yahoo.com 100319475328460022515 100319475328460022515 Yes Agronomy and Plant Breeding, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Kordestan Province گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، استان کردستان، ایران َAlireza Etminan علیرضا اطمینان alietminan55@yahoo.com 100319475328460022516 100319475328460022516 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Kermanshah Province گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، استان کرمانشاه، ایران Reza Talebi رضا طالبی rezatalebi56@gmail.com 100319475328460022517 100319475328460022517 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Kordestan Province گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج Reza Mohammadi رضا محمدی r.mohammadi@areo.ir 100319475328460022518 100319475328460022518 No Faculty Member of Dryland Agricultural Research Institute, Sararud, Kermanshah, Kermanshah Province مرکز تحقیقات دیم سرارود، کرمانشاه، استان کرمانشاه