fa بررسی تحمل خشکی توده‌های بومی گندم دوروم بر اساس شاخص‌های مبتنی بر عملکرد دانه اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="line-height:2;"><b><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="color:black">چکیده مبسوط</span></span><span style="color:black"></span></b><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:black">مقدمه</span></span><span lang="FA"><span style="color:black"> و هدف</span></span></b><b><span lang="AR-SA"><span style="color:black">:</span></span></b> <span lang="FA"><span style="color:black">گندم دوروم به</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="FA"><span style="color:black">عنوان دهمین گیاه زراعی مهم جهان در نظر گرفته می</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="FA"><span style="color:black">شود</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">.</span></span> <span lang="AR-SA"><span style="color:black">تنش خشکی از محدودیت</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">‌</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">های اصلی تولید جهانی گندم است. اصلاح ارقام جدید که سازگاری مناسبی به شرایط واجد تنش داشته باشند هدفی مهم در افزایش تولید این محصول می‌باشد.</span></span> <span lang="FA"><span style="color:black">در این راستا بهره برداری از توده‌های بومی از اهمیت زیادی برخوردار است.</span></span> <span lang="FA"><span style="color:black">هدف از اجرای این پژوهش بررسی توده‌های بومی گندم دوروم از لحاظ تحمل خشکی و شناسایی نمونه‌های برتر بود.</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black"></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:black">مواد و روش‌ها:</span></span></b> <span lang="FA">در این پژوهش 196 توده بومی گندم دوروم متعلق به 18 کشور از نظر تحمل خشکی با استفاده از شاخص‌‌های مبتنی بر عملکرد دانه مورد بررسی قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح آلفا لاتیس با دو تکرار در سال زراعی 1400-1399 در مزرعه تحقیقاتی معاونت مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم (سرارود) و در دو شرایط دیم و آبیاری تکمیلی انجام شد. </span><span dir="LTR"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافته‌ها:</span></b><span lang="FA"> نتایج تجزیه واریانس بیانگر معنی‌دار بودن اثر ژنوتیپ، اثر محیط و اثرات متقابل ژنوتیپ &times; محیط برای عملکرد دانه بود. براساس نتایج تحلیل همبستگی و تجزیه بای‌پلات ژنوتیپ &times; شاخص (</span><span dir="LTR">GI-biplot</span><span lang="FA">)، شاخص‌های بررسی شده در چهار گروه قرار گرفتند. گروه اول شامل شاخص‌ پاسخ به خشکی (</span><span dir="LTR">DRI</span><span lang="FA">)، شاخص پایداری عملکرد (</span><span dir="LTR">YSI</span><span lang="FA">)، شاخص عملکرد (</span><span dir="LTR">YI</span><span lang="FA">) و عملکرد در شرایط دیم بود. شاخص‌های تحمل به تنش (</span><span dir="LTR">STI</span><span lang="FA">) و میانگین هندسی تولید (</span><span dir="LTR">GMP</span><span lang="FA">) که قادر به شناسایی اکسشن‌های با عملکرد بالا در هر دو شرایط دیم و آبیاری تکمیلی بودند در گروه دوم جای گرفتند. شاخص میانگین بهره‌وری (</span><span dir="LTR">MP</span><span lang="FA">) با عملکرد دانه در شرایط آبیاری تکمیلی در گروه سوم قرار گرفتند. شاخص‌های حساسیت به تنش (</span><span dir="LTR">SSI</span><span lang="FA">)، تحمل (</span><span dir="LTR">TOL</span><span lang="FA">)، شدت تنش اشنایدر (</span><span dir="LTR">SSSI</span><span lang="FA">) و درصد کاهش عملکرد (</span><span dir="LTR">RI</span><span lang="FA">) که قادر به تفکیک نمونه‌های با عملکرد بالا در شرایط آبیاری تکمیلی و عملکرد پایین در شرایط دیم از مابقی نمونه‌ها بودند نیز در گروه چهارم دسته‌بندی شدند. براساس نتایج تجزیه خوشه‌ای توده‌های بومی مورد بررسی در سه گروه مجزا با ویژگی‌های متفاوت از لحاظ عملکرد دانه و تحمل خشکی قرار گرفتند.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><strong><span lang="AR-SA" style="border: 1pt none windowtext; padding: 0cm;"><span style="background:white"><span style="color:black">نتیجه‌گیری:</span></span></span></strong><span lang="FA"> طبق نتایج این پژوهش انتخاب همزمان برای مقادیر بالای </span><span dir="LTR">DRI</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">STI</span><span lang="FA"> و </span><span dir="LTR">GMP</span><span lang="FA"> و مقادیر پایین </span><span dir="LTR">SSI</span><span lang="FA">، </span><span dir="LTR">TOL</span><span lang="FA"> و </span><span dir="LTR">RI</span> می‌تواند در شناسایی نمونه‌های با عملکرد بالا و متحمل به خشکی سودمند باشد. اعضای گروه اول که بیشتر از توده‌های بومی ایران، ژاپن، ترکیه و افغانستان بودند را می‌توان به‌عنوان توده‌های پر محصول و متحمل به خشکی در نظر گرفت.<span dir="LTR"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA"><span style="font-family:"2 Mitra""></span></span></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:11pt"><b><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" times="">Extended Abstract</span></span></b></span><br> <span style="font-size:11pt"><b><span new="" roman="" times="">Introduction and Objective:</span></b><span new="" roman="" times=""> Durum wheat is considered as the 10th most important crop in the world. Drought stress is among the principal constraints to global wheat production. Improvement of new varieties having good adaptation to stressful conditions is an important goal of wheat breeding programs. In this regard, the exploitation of genetic diversity retained in landraces and wild relativesis is very important. The aim of this research was to evaluate durum wheat landraces collected from different contries for drought tolerance.</span></span><br> <span style="font-size:11pt"><b><span new="" roman="" times="">Material and Methods:</span></b><span new="" roman="" times=""> In this study 196 durum wheat landraces belong to 18 countries were evaluated for drought tolerance using several yield-based drought indices. The trials were conducted in the experimental field of dryland agricultural research institute (Sararood branch) based on alpha lattice design with two replications under rainfed and supplemental irrigation conditions during 2020-2021 cropping season. </span><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><b><span new="" roman="" times="">Results:</span></b><span new="" roman="" times=""> Analysis of variance revealed significant environment, genotype, and genotype &times; environment interaction effects for grain yield. Based on genotype-by-index (GI) biplot analysis the drought selection indices were classified into four groups. The first group included drought response index (DRI), yield stability index (YSI), yield index (YI) and yield under rainfed condition. The second group composed of stress tolerance index (STI) and geometric mean productivity (GMP) which were able to select genotypes producing higher yield in both conditions. The third group included mean productivity (MP) and yield under irrigated condition. Fourth group composed of stress susceptible index (SSI), tolerance index (TOL), Schneider&rsquo;s Stress Severity Index (SSSI) and yield reduction percentage (RI) which were able to separate genotypes having higher yield in non-stress and low yield in stress condition. Cluster analysis identified three distinct groups having different yield performance and drought tolerance.</span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:90%"><span style="line-height:2;"><b><span new="" roman="" times="">Conclusion:</span></b><span new="" roman="" times=""> Generally, based on the results of this research, selection for higher values of DRI, STI and GMP and lower values of SSI, TOL and RI at the same time can be considered as a appropriate strategy for identification of drought tolerant landraces. The members of first group which mostly composed from landraces belong to Iran, Japan, Turkey and Afghanistan could be considered as high-yielding drought tolerant.</span></span> <span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:90%"><b><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></b></span></span><br> &nbsp;</span></div> تجزیه خوشه‌ای, شاخص پاسخ به خشکی, شاخص تحمل خشکی, دیم Cluster analysis, Drought response index, Rainfed, Stress tolerance index 166 177 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1182-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Geravandi مهدی گراوندی mgeravandi@gmail.com 100319475328460021839 100319475328460021839 Yes Sararood Branch, Dryland Agricultural Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Kermanshah, Iran استادیار پژوهش، معاونت سرارود، موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران Reza Mohammadi رضا محمدی rmohammadi1973@yahoo.com 100319475328460021840 100319475328460021840 No Sararood Branch, Dryland Agricultural Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Kermanshah, Iran سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Kianoosh Cheghamirza کیانوش چقامیرزا cheghamirza@yandex.ru 100319475328460021841 100319475328460021841 No Dept. of Plant Production and Genetic Engineering, Faculty of Science and Agricultural Engeneering, Campus of Agriculture and Natural Resources, Razi University, Kermanshah, Kermanshah, Iran گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Leila Zarei لیلا زارعی lzarei1360@yahoo.com 100319475328460021842 100319475328460021842 No Dept. of Plant Production and Genetic Engineering, Faculty of Science and Agricultural Engeneering, Campus of Agriculture and Natural Resources, Razi University, Kermanshah, Kermanshah, Iran گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران