Journal of Crop Breeding

fa بررسی تحمل به تنش کمبود آب هیبریدهای ذرت دانه ای با استفاده از شاخص های تحمل Evaluation of Water Stress Tolerance of Maize Hybrids using Tolerance Indicies اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"></div><div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;"><v:line from="85.05pt,1.85pt" id="Straight_x0020_Connector_x0020_19" o:gfxdata="UEsDBBQABgAIAAAAIQC75UiUBQEAAB4CAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbKSRvU7DMBSF dyTewfKKEqcMCKEmHfgZgaE8wMW+SSwc27JvS/v23KTJgkoXFsu+P+c7Ol5vDoMTe0zZBl/LVVlJ gV4HY31Xy4/tS3EvRSbwBlzwWMsjZrlprq/W22PELHjb51r2RPFBqax7HCCXIaLnThvSAMTP1KkI +gs6VLdVdad08ISeCho1ZLN+whZ2jsTzgcsnJwldluLxNDiyagkxOquB2Knae/OLUsyEkjenmdzb mG/YhlRnCWPnb8C898bRJGtQvEOiVxjYhtLOxs8AySiT4JuDystlVV4WPeM6tK3VaILeDZxIOSsu ti/jidNGNZ3/J08yC1dNv9v8AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAF9y ZWxzLy5yZWxzhI/NCsIwEITvgu8Q9m7TehCRpr2I4FX0AdZk2wbbJGTj39ubi6AgeJtl2G9m6vYx jeJGka13CqqiBEFOe2Ndr+B03C3WIDihMzh6RwqexNA281l9oBFTfuLBBhaZ4ljBkFLYSMl6oAm5 8IFcdjofJ0z5jL0MqC/Yk1yW5UrGTwY0X0yxNwri3lQgjs+Qk/+zfddZTVuvrxO59CNCmoj3vCwj MfaUFOjRhrPHaN4Wv0VV5OYgm1p+LW1eAAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEAUderZz0CAACvBAAA HwAAAGNsaXBib2FyZC9kcmF3aW5ncy9kcmF3aW5nMS54bWykVNtu2zAMfR+wfxD0ntjOrYlRpxic pC/dViDZB3CyEgvVxZBUJ8Wwfx8l59asT5sfbEqiDnkOSd8/HJQkLbdOGF3QrJ9SwjUzldC7gv7Y rHpTSpwHXYE0mhf0jTv6MP/86R7ynYWmFowggnY5FLT2vsmTxLGaK3B903CNZ1tjFXhc2l1SWdgj spLJIE0niQKh6fwCtQAP5NWKf4CShr3wqgTdgkNIyfLrnWOOkv0/MuS6fbTNunm2IXP2rX22RFQF ReU0KJSIJseDoxsuk5tbuwvAYWtV8DfbLTlElLfwjhj84AnrNtlll9XfP/Bl9fIDbwzcBUDjKig7 6HUTouq2DOYtlwyr3pFZewtiV3tSGq0588aSbHZmeH054DxhFVzHF4U5n0b65xXkDgOSn/uvpkK5 4NWb2AQ3Sgyy8WwyHFOCzAfT8XAyu1FlOJjcpXfocNbmzBbyxjr/yI0iwSioFJrHINA+Od9leHKJ OpiVkDKKLjXZF3SY3Y2xokw1WFqPbf6yqY/N6owUVXAPF92bK6UlLciCYmtXZr/BqlEiwXk8wFLG JyiG2b27qoTnlkihCjo9O0Fec6iWuoq5eBCys/Gy1CEgoiODo9UNy69ZOltOl9NRbzSYLHujdLHo fVmVo95khSwWw0VZLrLfgX42ymtRVVyH9E+Dm43+mgolmDXObH2fGZVgawrGT8OLo5ull9HVJ+WS 9+iRLyZ7+sakgwSx2dBgXQ8mN6Ma/Y+/lvA/uF7P/wAAAP//AwBQSwMEFAAGAAgAAAAhAJEtaklY BgAADxoAABoAAABjbGlwYm9hcmQvdGhlbWUvdGhlbWUxLnhtbOxZS28bNxC+F+h/WOy9sd6KjciB rUfcxE6CSEmRI6WldhlzlwuSsqNbkZx6KVAgLXpogN56KIoGaIAGvfTHGHDQpj+iQ+5DpETFD7hA UMQCjN3Zb4bDmdlvSO6Nm09j6h1hLghLOn71WsX3cDJhAUnCjv9wNPjsuu8JiZIAUZbgjj/Hwr+5 /eknN9DWhJJ0zBAPRhGOsQeGErGFOn4kZbq1sSEmIEbiGktxAs+mjMdIwi0PNwKOjmGAmG7UKpXW RoxI4m+DRakM9Sn8S6RQggnlQ2UGewmKYfR70ymZYI0NDqsKIeaiS7l3hGjHB5sBOx7hp9L3KBIS HnT8iv7zN7ZvbKCtXInKNbqG3kD/5Xq5QnBY02PycFwO2mg0G62d0r4GULmK67f7rX6rtKcBaDKB mWa+mDabu5u7vWaONUDZpcN2r92rVy28Yb++4vNOU/0svAZl9hsr+MGgC1G08BqU4Zsr+EajXes2 LLwGZfjWCr5d2ek12hZegyJKksMVdKXZqneL2ZaQKaN7TvhmszFo13LjCxRUQ1ldaogpS+S6WovR E8YHAFBAiiRJPDlP8RRNoCa7iJIxJ94+CSMovBQlTIC4UqsMKnX4r34NfaUjgrYwMrSVX+CJWBEp fzwx4SSVHf82WPUNyOmbNyfPXp88+/3k+fOTZ7/mY2tTlt4eSkJT791P3/zz8kvv799+fPfi22zo Zbww8W9/+ertH3++zzzMeBGK0+9evX396vT7r//6+YXD+g5HYxM+IjEW3l187D1gMUzQ4T8e84tp jCJETI2dJBQoQWoUh/2+jCz03TmiyIHbxXYcH3GgGhfw1uyJ5fAw4jNJHBbvRLEFPGCM7jLujMId NZYR5tEsCd2D85mJe4DQkWvsLkqsLPdnKXAscZnsRthy8z5FiUQhTrD01DN2iLFjdo8JseJ6QCac CTaV3mPi7SLiDMmIjK1qWijtkRjyMnc5CPm2YnPwyNtl1DXrHj6ykfBuIOpwfoSpFcZbaCZR7DI5 QjE1A76PZORycjjnExPXFxIyHWLKvH6AhXDp3OMwXyPpd4Bm3Gk/oPPYRnJJDl029xFjJrLHDrsR ilMXdkiSyMR+Lg6hRJF3n0kX/IDZb4i6hzygZG26HxFspftsNngIDGu6tCgQ9WTGHbm8hZlVv8M5 nSKsqQYagMXrMUnOJPklem/+d/QOJHr6w0vHjK6G0t2GrXxckMx3OHG+TXtLFL4Ot0zcXcYD8uHz dg/NkvsYXpXV5vWRtj/Stv+/p+117/PVk/WCn4G61bI1W67rxXu8du0+JZQO5ZzifaGX7wK6UjAA odLTe1Rc7uXSCC7VmwwDWLiQI63jcSa/IDIaRiiFNX7VV0ZCkZsOhZcyAUt/LXbaVng6iw9YkG1Z q1W1Pc3IQyC5kFeapRy2GzJDt9qLbVhpXnsb6u1y4YDSvYgTxmC2E3WHE+1CqIKkN+cQNIcTemZX 4sWmw4vrynyRqhUvwLUyK7Bs8mCx1fGbDVABJdhVIYoDlacs1UV2dTKvMtPrgmlVAKwhigpYZHpT +bp2emp2WamdI9OWE0a52U7oyOgeJiIU4Lw6lfQ8blw015uLlFruqVDo8aC0Fm60r7/Pi8vmGvSW uYEmJlPQxDvu+K16E0pmgtKOP4WtP1zGKdSOUMtdREM4NJtInr3wl2GWlAvZQyLKAq5JJ2ODmEjM PUrijq+mX6aBJppDtG/VGhDCB+vcJtDKh+YcJN1OMp5O8USaaTckKtLZLTB8xhXOp1r98mClyWaQ 7mEUHHtjOuMPEJRYs11VAQyIgBOgahbNgMCRZklki/pbakw57ZpnirqGMjmiaYTyjmKSeQbXVF66 o+/KGBh3+ZwhoEZI8kY4DlWDNYNqddOya2Q+rO26ZyupyBmkueiZFquorulmMWuEog0sxfJyTd7w qggxcJrZ4TPqXqbczYLrltYJZZeAgJfxc3TdczQEw7XFYJZryuNVGlacnUvt3lFM8AzXztMkDNZv FWaX4lb2COdwILxU5we95aoF0bRYV+pIuz5PHKDUG4fVjg+fCOBs4ilcwUcGH2Q1JaspGVzBlwNo F9lxf8fPLwoJPM8kJaZeSOoFplFIGoWkWUiahaRVSFq+p8/F4VuMOhL3veLYG3pYfkyery3sbzjb /wIAAP//AwBQSwMEFAAGAAgAAAAhAJxmRkG7AAAAJAEAACoAAABjbGlwYm9hcmQvZHJhd2luZ3Mv X3JlbHMvZHJhd2luZzEueG1sLnJlbHOEj80KwjAQhO+C7xD2btJ6EJEmvYjQq9QHCMk2LTY/JFHs 2xvoRUHwsjCz7DezTfuyM3liTJN3HGpaAUGnvJ6c4XDrL7sjkJSl03L2DjksmKAV201zxVnmcpTG KSRSKC5xGHMOJ8aSGtHKRH1AVzaDj1bmIqNhQaq7NMj2VXVg8ZMB4otJOs0hdroG0i+hJP9n+2GY FJ69elh0+UcEy6UXFqCMBjMHSldnnTUtXYGJhn39Jt4AAAD//wMAUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhALvl SJQFAQAAHgIAABMAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAFtDb250ZW50X1R5cGVzXS54bWxQSwECLQAUAAYA CAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAAAAAAAAAAAAAAA2AQAAX3JlbHMvLnJlbHNQSwECLQAUAAYA CAAAACEAUderZz0CAACvBAAAHwAAAAAAAAAAAAAAAAAgAgAAY2xpcGJvYXJkL2RyYXdpbmdzL2Ry YXdpbmcxLnhtbFBLAQItABQABgAIAAAAIQCRLWpJWAYAAA8aAAAaAAAAAAAAAAAAAAAAAJoEAABj bGlwYm9hcmQvdGhlbWUvdGhlbWUxLnhtbFBLAQItABQABgAIAAAAIQCcZkZBuwAAACQBAAAqAAAA AAAAAAAAAAAAACoLAABjbGlwYm9hcmQvZHJhd2luZ3MvX3JlbHMvZHJhd2luZzEueG1sLnJlbHNQ SwUGAAAAAAUABQBnAQAALQwAAAAA " strokecolor="windowText" strokeweight="2.5pt" style="position:absolute; left:0; text-align:left; z-index:251685376" to="342.3pt,1.85pt"> <v:stroke joinstyle="miter" linestyle="thickThin"> <o:lock shapetype="f" v:ext="edit"> <w:wrap anchorx="margin"> </w:wrap></o:lock></v:stroke></v:line>چکیده مبسوط مقدمه و هدف: ذرت یکی از مهمترین غلات دانه ای است که در بسیاری از نقاط جهان کشت می شود و یکی از مهمترین غلات برای تولید مواد غذایی سرتاسر مردم جهان است. یکی از مهمترین عوامل محدودکننده رشد گیاهان در سرتاسر جهان و شایع ترین تنش محیطی، کمبود آب است که باعث محدودیت رشد و بقای گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک میشود. واکنش ژنوتیپ ها به تنش در زمان و مکان های مختلف می تواند متفاوت باشد. بنابراین انتخاب ژنوتیپ های متحمل به تنش کم آبی، می تواند کمک شایانی در جهت اصلاح و تولید محصول ذرت نماید. مواد و روش ها: در این پژوهش به منظور بررسی تحمل هیبریدهای ذرت به تنش کم آبی، 18 هیبرید ذرت در آزمایشی بصورت کرت های خرد شده بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. آبیاری در شرایط شاهد بعد از 70 میلیمتر و شرایط تنش کم آبی بعد از 120 میلیمتر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A انجام شد. بر اساس عملکرد دانه در شرایط تنش و عادی، شاخص های تحمل به تنش (STI)، حساسیت به تنش (SSI)، تحمل (TOL)، شاخص میانگین بهره وری (MP)، میانگین هندسی بهره وری (GMP)، میانگین هارمونیک بهره وری (HARM)، خشکی نسبی (RDI)، مقاومت به خشکی (DI)، پایداری عملکرد (YSI) و انتخاب ژنوتیپ ایده آل (SIIG) برای هیبریدهای مورد مطالعه محاسبه شد و هیبریدهای متحمل تر و حساس تر شناسایی شدند. همچنین گروه بندی هیبریدها بر اساس تجزیه کلاس تر و تجزیه به مولفه های اصلی انجام شد. یافته ها: در این پژوهش، صفت عملکرد در شرایط نرمال و تنش همبستگی کمی با شاخص TOL، همبستگی منفی و معنی داری با SSI و همبستگی مثبت و معنی داری با شاخص های MP، GMP، STI، HARM، YSI، RDI، DI و SIIG داشت و بنابراین هیبریدهای با مقادیر عددی بیشتر برای این شاخص ها، عملکرد بالایی در شرایط واجد تنش و نرمال داشتند. بر این اساس، شاخص های MP، GMP، STI، HARM، YSI، RDI، DI و SIIG به دلیل دارا بودن همبستگی بالا با عملکرد در محیط تنش و بدون تنش، شاخص های مناسبی برای شناسایی هیبریدهای پر محصول در هر دو شرایط محیطی (گروه A فرناندز) می باشند. نتیجه گیری: در شرایط نرمال هیبرید SC704، بیشترین (18/57 تن در هکتار) و هیبریدهای SC703 (11/81 تن در هکتار)، SC702 (11/76 تن در هکتار)، SC720 (12/66 تن در هکتار)، SC701 (11/77 تن در هکتار)،  K3651/2×K19 (11/09) و AR66 (11/43 تن در هکتار) کمترین عملکرد دانه را داشتند. همچنین در شرایط تنش کمبود آب، هیبرید SC704 بیشترین (15/9 تن در هکتار) و هیبرید AR66 کمترین (6/16 تن در هکتار) عملکرد دانه ذرت را دارا بودند. بر اساس نتایج حاصل از شاخص های مورد مطالعه، در مجموع هیبریدهای SC500 و SC704 به عنوان هیبریدهای متحمل به کمبود آب و هیبریدهای SC670 و AR66 نیز به عنوان هیبریدهای حساس به تنش کم آبی شناسایی شدند. نتایج حاصل از تجزیه کلاستر و تجزیه به مولفه های اصلی و رسم نمودار بایپلات نیز این موضوع را تایید کردند.  </div> <div class="WordSection1" dir="RTL"> <pre dir="ltr" style="text-align: justify;"> Extended Abstract Introduction and Objective: Maize is one of the most important cereals that is cultivated in many parts of the world and it is one of the most important cereals for the production of food for people all over the world. The most common environmental stress is drought, which limits the growth and survival of plants in arid and semi-arid areas. The selection of tolerant genotypes to drought can help to improve the performance of maize hybrids under these conditions. Material and Methods: In this research, to investigate the tolerance of maize hybrids to drought stress, 18 maize hybrids were evaluated in an experiment in the form of the split-plot design based on a randomized complete block design with three replications. In the control conditions, irrigation was done after 70 mm and under drought stress conditions, after 120 mm of evaporation from the class A pan. Based on the grain yield under water-deficit stress and normal conditions, the indices including the stress tolerance index (STI), stress susceptibility index (SSI), tolerance (TOL), mean productivity (MP), geometric mean productivity (GMP), harmonic mean (HARM), reconnaissance drought Index (RDI), drought resistance index (DI), yield stability index (YSI) and selection index of ideal genotype (SIIG) were calculated for the studied hybrids and the most tolerant and sensitive hybrids were identified. Also, the grouping of hybrids was done based on cluster analysis and principal component analysis. Results: In this research, yield under normal and water-deficit stress conditions had a low correlation with the TOL index, a negative and significant correlation with SSI, and a positive and significant correlation with MP, GMP, STI, HARM, YSI, RDI, DI and SIIG and therefore, hybrids with higher values for these indices had higher yield in the water-deficit stress and normal conditions. Thus, MP, GMP, STI, HARM, YSI, RDI, DI, and SIIG were suitable indices for identifying hybrids with higher yield in both conditions due to their higher correlation with the grain yield in water-deficit stress and non-stress environments. Conclusion: In normal conditions, SC704, has the highest (18.57 tons/ha) and SC703 (11.81 tons/ha), SC702 (11.76 tons/ha), SC720 (12.66 tons/ha), SC701 (11.77 ton/ha), K19/2×K3651 (11.09) and AR66 (11.43 tons/ha) had the lowest yield. Also, under water stress conditions, SC704 had the highest (15.9 tons/ha) and AR66 had the lowest (6.16 tons/ha) yield. Based on the results of the studied indices, SC500 and SC704 were identified as water deficit tolerant hybrids and SC670 and AR66 were also identified as sensitive hybrids to water deficit stress. The results of cluster analysis and principal component analysis and biplot diagram also confirmed this issue. </pre> </div> تجزیه به مولفه های اصلی, تجزیه کلاستر, ذرت, نمودار بای پلات, همبستگی Biplot diagram, Cluster analysis, Correlation, Maize, Principal component, Yield 105 114 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1140-1&slc_lang=fa&sid=1 Jamileh Seyedzavar جمیله سیدزوار sjamileh@gmail.com 100319475328460021529 100319475328460021529 No Tabriz University, Tabriz, Iran دانشجوی مقطع دکترای اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Majid norouzi مجید نوروزی norouzi@tabrizu.ac.ir 100319475328460021530 100319475328460021530 Yes Department of Plant Breeding & Biotechnology, Faculty of agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه بهنژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Saeed Aharizad سعید اهری زاد S.aharizad@yahoo.com 100319475328460021531 100319475328460021531 No Department of Plant Breeding & Biotechnology, Faculty of agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه بهنژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Mohammad Moghaddam محمد مقدم mmoghaddam@tabrizu.ac.ir 100319475328460021532 100319475328460021532 No Department of Plant Breeding & Biotechnology, Faculty of agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه بهنژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز