fa بررسی تحمل به تنش گرمای انتهای فصل در برخی اکوتیپ‌های ماشک تلخ اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">چکیده مبسوط</span></b></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">مقدمه و هدف: </span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">تنش گرمای انتهای فصل</span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt">به &rlm;عنوان یکی از تنش&rlm; های غیرزنده مهم، نقش بسزایی در کاهش رشد و تولید محصولات زراعی در بسیاری از مناطق دنیا از جمله مناطق مرکزی و جنوبی ایران دارد.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">مواد و روش &rlm;ها: </span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">به &rlm;منظور بررسی تأثیر تنش گرمای انتهای فصل بر عملکرد و برخی صفات مرتبط با آن در ماشک تلخ، آزمایشی در سال زراعی 1400-1399 در مزرعه پژوهشی دانشگاه ولی&rlm;عصر (عج) رفسنجان در قالب طرح بلوک&rlm; های کامل تصادفی با سه تکرار روی 18 اکوتیپ ماشک تلخ متعلق به استان&rlm; های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و زنجان انجام شد. اکوتیپ&rlm; ها در سه تاریخ کاشت (25 بهمن، 10 اسفند و 25 اسفند ماه) کشت شدند و داده&rlm; های حاصل به&rlm; صورت تجزیه مرکب مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. تاریخ &rlm;های کاشت به شکلی در نظر گرفته شدند که گیاه با تنش گرمای انتهای فصل مواجه گردد. صفات مورد بررسی شامل روز تا 50 درصد گل&rlm;دهی، روز تا پایان گل&rlm;دهی، روز تا رسیدگی، ارتفاع ساقه، طول ریشه، وزن خشک اندام هوایی، عملکرد دانه، وزن هزار دانه و شاخص برداشت بود.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">یافته&rlm; ها: </span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اکوتیپ &rlm;های مورد مطالعه از نظر همه صفات مورد ارزیابی اختلاف معنی &rlm;داری داشتند؛ لذا وجود تنوع ژنتیکی قابل ملاحظه&rlm;ای در بین اکوتیپ&rlm; های ماشک تلخ را به اثبات رساند. با توجه به نتایج مقایسات میانگین تمام صفات ارزیابی &rlm;شده</span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt">به &rlm;جز ارتفاع ساقه و طول ریشه، با تأخیر در تاریخ کاشت از 25 بهمن به 10 اسفند و 25 اسفند، تحت تأثیر تنش گرمایی انتهای فصل قرار گرفتند و کاهش یافتند اما با توجه به معنی&rlm; دار شدن اثر متقابل تاریخ کاشت در اکوتیپ، مقدار کاهش برای اکوتیپ &rlm;های مورد بررسی یکسان نبود. تجزیه خوش ه&rlm;ای بر اساس صفات ارزیابی&rlm; شده در تاریخ &rlm;های مختلف کاشت (25 بهمن، 10 اسفند و 25 اسفند ماه) به &rlm;طور جداگانه انجام گرفت و در هر تاریخ کاشت اکوتیپ &rlm;های مورد بررسی در سه گروه&rlm; طبقه &rlm;بندی شدند.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">نتیجه&rlm; گیری: </span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt">به&rlm; طورکلی بر طبق نتایج اکوتیپ&rlm; های مراغه و بایقوت هر دو متعلق به استان آذربایجان شرقی به&rlm;‌ترتیب از لحاظ تحمل به تنش گرمای انتهای فصل برتر از سایر اکوتیپ&rlm; ها بودند و جهت کشت مستقیم در شرایط آب و هوایی رفسنجان و یا به &rlm;کارگیری در برنامه&rlm; های به&rlm; نژادی افزایش تحمل به تنش گرمای انتهای فصل توصیه می&rlm; شوند.</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:90%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">Extended Abstract</span></span></b></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:90%"><span style="tab-stops:302.25pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">Introduction and Objective: </span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">Terminal heat stress as one of the major abiotic stresses has an important role in reducing growth and crop production in many areas of the world including central and southern Iran.</span></span><b><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%"><span style="font-family:"2 Mitra""></span></span></span></b></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:90%"><span style="tab-stops:302.25pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">Material and Methods:</span></span></b> <span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">To evaluate the effect of terminal heat stress on grain yield and some its related traits in bitter vetch, a field experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications on 18 bitter vetch ecotypes from four provinces (East Azerbaijan, West Azerbaijan, Ardabil and Zanjan) in the Research Field of Faculty of Agriculture at Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Iran in 2020-2021 cropping seasons. The ecotypes planted in three sowing dates (13 Feb., 28 Feb. and 15 Mar.) and the data were combined and run in a combined analysis of variance. The sowing dates were considered the plant will end with the heat of season. Days to 50% flowering, days to flowering end, days to maturing end, plant height, root length, biomass, grain yield, thousand kernel weight and harvest index </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">were measured.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:90%"><span style="tab-stops:302.25pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">Results:</span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%"> The results of combined analysis of variance showed there were significant differences among the studied ecotypes for all traits in their reaction to terminal heat stress that were implicated high genetic diversity among ecotypes. According to the results of mean comparison of the evaluated traits, terminal heat stress (induced by delay in differnrt sowing dates) caused significant reduction in all traits except </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">plant height and root length</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">. Aso, the results showed that the interaction of sowing date and ecotypes had significant effects on the most of traits. Cluster analysis based on the measured traits at different sowing dates </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">(13 Feb., 28 Feb. and 15 Mar.)</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">, was done and the studied bitter vetch ecotypes were divided into 3 groups in each sowing date.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:90%"><span style="tab-stops:302.25pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">Conclusion: </span></span></b><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">Regarding to the results, Maragheh and Baygho</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">u</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">t ecotypes both from </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%">East Azerbaijan</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:90%"> in terms of tolerance to terminal heat stress were superior to other ecotypes and recommended for direct planting in Rafsanjan condition or using in breeding programs for terminal heat stress.</span></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp;</div> تاریخ کاشت, تجزیه خوش ه‌ای, شاخص برداشت, عملکرد, ماشک تلخ Bitter vetch, Cluster analysis, Harvest index, Sowing date, Yield 23 32 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-531-5&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Mohammadi Lotfabad محمد محمدی لطف آباد m.mahammadi9816@gmail.com 100319475328460021188 100319475328460021188 No Department of Genetics and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Vali-e-Asr University of Rafsanjan گروه ژنتیک و تولید گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی ‌عصر (عج) رفسنجان Seyyed Rasoul Sahhafi سید رسول صحافی s.r.sahhafi@vru.ac.ir 100319475328460021189 100319475328460021189 Yes Department of Genetics and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Vali-e-Asr University of Rafsanjan گروه ژنتیک و تولید گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی ‌عصر (عج) رفسنجان