fa ارزیابی تحمل به شوری ژنوتیپ‌های موتانت برنج (M3) با تاکید بر شاخص‌های تحمل به تنش در مرحله گیاهچه‌ای اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">چکیده مبسوط</span></span></b></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">مقدمه و هدف</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">:</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> تنش شوری یکی از سخت‌ترین محدودیت‌های تولید برنج در سراسر جهان است. بنابراین، با توسعه ارقام برنج متحمل به شوری می‌توان زمینه افزایش تولید این محصول را به‌دلیل اثرات تغییرات اقلیمی فراهم نمود.<strong><span style="font-family:"2 Mitra""></span></strong></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">مواد و روش‌ها:</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> جهت بررسی واکنش ژنوتیپ‌های موتانت نسبت به تنش شوری در مرحله گیاهچه، 309 ژنوتیپ موتانت منتخب در نسل سوم به همراه رقم محلی هاشمی و رقم </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">FL478</span></span></i><span style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> (متحمل) در دو سطح شوری </span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">NaCl</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> (0 و 10 دسی‌زیمنس بر متر مربع) به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در دو تکرار در گلخانه مورد ارزیابی قرار گرفتند. پارامترهای رشدی مانند طول ریشه، طول ساقه، وزن خشک و تر ریشه، وزن خشک و تر ساقه، وزن گیاهچه، نسبت طول ساقه به ریشه و نسبت وزن ساقه به ریشه اندازه گیری شد. شاخص تحمل به تنش (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">STI</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">)، شاخص شدت تنش (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">SSI</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">)، میانگین حسابی عملکرد (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">MP</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">)، شاخص تحمل (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">TOL</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">) و میانگین هندسی عملکرد (</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">GMP</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">) هر ژنوتیپ برای همه صفات محاسبه شد. </span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">یافته‌ها:</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> گستره وسیعی از تنوع ژنتیکی در میان ژنوتیپ‌ها برای صفات موردمطالعه مشاهده شد که صفات ریشه‌ای به‌عنوان بهترین شاخص برای تحمل در شرایط تنش شوری شناسایی شدند. بر اساس نتایج حاصل از همبستگی بین شاخص‌ها در سطح تنش، </span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">STI</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">، </span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">HMP</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> و </span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">GMP</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> به‌عنوان شاخص‌های مطلوب مقاومت تعیین شدند. شاخص‌های پاسخ به تنش شوری به‌منظور گروه‌بندی تعداد 144 ژنوتیپ موتانت استفاده شد. 25 ژنوتیپ موتانت (17/4 درصد) به‌عنوان بسیار حساس به شوری، 46 ژنوتیپ موتانت (32/6 درصد) همراه با والد هاشمی در گروه حساس به شوری، 41 ژنوتیپ موتانت با </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">FL478</span></span></i><i> </i><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">(29/2 درصد) در گروه متحمل و 30 ژنوتیپ موتانت (20/8 درصد) به‌عنوان بسیار متحمل به&shy;شوری شناسایی شدند. در میان ژنوتیپ‌های موتانت، 4 ژنوتیپ موتانت</span></span> <i><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">em₃hs290</span></span></i><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">، </span></span><i><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">em₃hs292</span></span></i><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">،</span></span> <i><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">em₃hs165</span></span></i><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> و </span></span></i><i><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">em₃hs84 </span></span></i><i>&nbsp;</i><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">بر اساس شاخص‌های تحمل به تنش، حداقل لوله شدن برگ، میزان زیست‌توده بالا و توانایی جبران بهتر تنش،</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">به‌عنوان</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">متحمل‌ترین</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">ژنوتیپ‌ها</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">شناسایی</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">شدند. همچنین</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">ژنوتیپ موتانت</span></span> <i><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">em₃hs31</span></span></i> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">نیز</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">با</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">داشتن</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">حداقل</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">عملکرد</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">در</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">سطح</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">تنش</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">به‌عنوان حساس‌ترین ژنوتیپ</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">معرفی</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">شد</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">.</span></span><b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"></span></span></b></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">نتیجه‌گیری: </span></span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">جهش القایی</span></span> <span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">EMS</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">تأثیر مطلوبی در ایجاد ژنوتیپ‌های موتانت متحمل به شوری داشته و از شاخص‌های موردمطالعه می‌توان برای جداسازی ژنوتیپ‌های موتانت متحمل به شوری در جمعیت های موتانت برنج استفاده کرد</span></span><span dir="LTR" style="font-size:8.0pt"><span style="color:black">.</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="color:black"> این جمعیت موتانت می‌تواند به‌عنوان یک منبع ژنتیکی ارزشمند برای توسعه ارقام جدید مقاوم به شوری برای مناطق مستعد شوری زیر کشت برنج استفاده شود.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:90%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Extended Abstract</span></span></b></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:90%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Introduction and Objective:</span></span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> Salinity stress is one of the most severe constraints limiting rice production worldwide. Thus, the development of salt-tolerant rice can provide increasing food demand due to climate change effects. </span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:90%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Material and Methods: </span></span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">To investigate the reaction of mutant genotypes to salinity stress in the seedling stage, 309 selected mutant genotypes selected in the third generation along with Hashemi local cultivar and <i>FL478</i> (resistant) in two levels of NaCl salinity (0 and 10 dS/cm) were evaluated as a completely randomized factorial design with two replications.</span></span> <span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Growth parameters like root length, shoot length, root fresh and dry weight, shoot fresh and dry weight and plant biomass were measured after 14&nbsp;days of exposure to two levels of stress namely, non-stress (EC ~ 1.2 dS/m) and saline stress (EC ~ 10 dS/m) in hydroponics at seedling stage. The Stress tolerance index (STI), Stress susceptibility index (SSI), Mean productivity (MP), Stress tolerance (TOL) and Geometric mean productivity (GMP) for each genotype was calculated for all the traits. </span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:90%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Results: </span></span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">The results of analysis of variance showed a significant difference between genotypes for all traits that indicated genetic diversity between them. </span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">A wide range of genetic variability was observed among genotypes for studied traits that root traits were identified as the best descriptors for tolerance to salt stress conditions.</span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> Results of correlation coefficients among the indices showed that STI, HMP and GMP indices were the most suitable resistance indices. Salt stress response indices (SSRI) were used to classify the number of 144 mutant genotypes; 25 mutant genotypes (17.4%) were identified as salt-sensitive, 46 (32.6%) with Hashemi parent in salt-sensitive group, 41 (32.6%) with <i>FL478</i> each in salt-tolerant group, and 30 (20.8%) as highly salt tolerant. Among the mutant genotypes, four mutant genotypes <i>em₃hs290</i>, <i>em₃hs292</i>, <i>em₃hs165</i> and <i>em₃hs84</i> were identified as the most tolerant genotypes based on stress tolerance indicators, minimum leaf tubing, high biomass rate and better stress compensation ability. Also, the mutant genotype <i>em₃hs31</i> was introduced as the most sensitive genotype with a minimal performance at the stress level.</span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:90%"><span style="text-autospace:none"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Conclusions: </span></span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Induced mutation of EMS has desirable effect on creation of salinity tolerant mutant genotypes and the studied indices can utilize for separating of salinity</span></span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> tolerant mutant genotypes in rice mutant populations. This mutant population could serve as a valuable genetical resource in the development of novel salt-tolerant varieties for the salinity prone regions under rice cultivation.</span></span></span></span></span></span></span></div> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="text-autospace:none"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span> اتیل متان سولفانات, برنج محلی, جهش, شوری, متحمل Ethylmethane sulfonate, Local Rice, Mutation, Salinity, Tolerant 69 82 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-83-1&slc_lang=fa&sid=1 Leila Khazaie لیلا خزائی leila_khazaie@yahoo.com 100319475328460021215 100319475328460021215 No Rice Research Institute of Iran گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، پردیس دانشگاهی، دانشگاه گیلان، و محقق، موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران reza shirzadian-Khorramabad رضا شیرزادیان خرم اباد r.shirzadian@guilan.ac.ir 100319475328460021216 100319475328460021216 Yes University of Guilan گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت، ایران Ali-Akbar Ebadi علی اکبر عبادی ebady_al@yahoo.com 100319475328460021217 100319475328460021217 No Rice Research Institute of Iran موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Ali Moumeni علی مومنی alimoumeni@yahoo.com 100319475328460021218 100319475328460021218 No Rice Research Institute of Iran موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، معاونت مازندران، آمل، ایران