Journal of Crop Breeding

fa شناسایی ژنوتیپ های کلزای متحمل به خشکی با استفاده از تحلیل چندمتغیره Identification of Drought Tolerant Oilseed Rape Genotypes using Multivariate Analysis اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: تنش خشکی بهعنوان یکی از مهمترین تنش های غیرزیستی عامل محدودکننده اصلی کشت کلزا در مناطق خشک و نیمه خشک به شمار می رود. بنابراین، شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی، یکی از برنامه های ضروری در این مناطق به شمار می رود. یکی از روشهای مناسب به منظور شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی استفاده از شاخصهای تحمل به تنش می باشد. در این راستا، مطالعه پیشرو برای شناسایی ژنوتیپهای متحمل به خشکی از بین 38 ژنوتیپ کلزای زمستانه با استفاده از شاخصهای تحمل به خشکی طراحی شد. مواد و روشها: این آزمایش براساس طرح بلوکهای کامل تصادفی (RCBD) با سه تکرار تحت شرایط نرمال و تنش خشکی در سال زراعی 1396-1395 انجام شد. در آزمایش نرمال، آبیاری در پنج مرحله انجام شد، درحالیکه در شرایط تنش خشکی، آبیاری قبل از شروع گلدهی، متوقف شد. عملکرد ژنوتیپها تحت شرایط نرمال و خشکی با استفاده از شاخص تحمل خشکی شامل TOL، MP، GMP، HM، STI، YSI، SSI، YR، K1STI و RDI برای شناسایی ژنوتیپهای حساس و متحمل به خشکی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: تجزیه واریانس اختلاف معنیداری بین ژنوتیپ های ارزیابی شده برای تمام شاخصهای تحمل به خشکی نشان داد. بیشترین ضریب تغییرپذیری ژنوتیپ برای شاخصهای TOL و SSI، YR و K2ST1 مشاهده گردید. تحلیل همبستگی، ارتباط مثبت و معنی داری بین Yp و TOL، SSI و YR و همچنین ارتباط منفی و معنی داری با Ys را نشان داد. بر اساس تجزیه به مؤلفه های اصلی  دو مؤلفه اول 99/64 درصد کل تغییرات مشاهده شده را به خود اختصاص دادند. 65/36 و 34/28 درصد تغییرات به ترتیب توسط مؤلفه‌های اول و دوم پوشش داده شدند. مؤلفه اول، ژنوتیپهای متحمل را تشخیص داد، درحالیکه مؤلفه دوم ژنوتیپهای حساس به خشکی را شناسایی نمود. تجزیه خوشه‌ای، ضمن تأیید نتایج حاصل از تجزیه به مؤلفه های اصلی، ژنوتیپ ها را در سه دسته طبقه بندی نمود. همچنین با استفاده از تجزیه خوشه ای نتایج  تجزیه به مؤلفههای اصلی را تأیید کرد و ژنوتیپهای متحمل به خشکی را از ژنوتیپ های حساس تفکیک نمود. نتیجه گیری: درنهایت، این تحقیق پنج ژنوتیپ برتر را شناسایی نمود، ازجمله G6، G10، G18، G23 و G33 که متحمل ترین ژنوتیپها درمقابل خشکی بوده و عملکرد آنها تحت شرایط نرمال و تنش خشکی تفاوت معنی داری تداشت. </div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Introduction and Objective: Drought stress as one of the most important abiotic stress is the main limiting factor of oilseed rape cultivation in arid and semi-arid climates. Therefore, the identification of drought tolerant genotypes is the essential programs in these regions. One of the appropriate methods to identify drought tolerant genotypes is the use of stress tolerance indices. To this end, the present study was designed to detect drought tolerant among 38 winter genotypes using drought tolerance indices. Material and Methods: The experiment was based on randomized complete block design (RCBD) with three replications under both normal and drought conditions during 2016 to 2017 cropping season. In the well-watered experiment, irrigation was performed in five stages, while in drought treatment, irrigation was stopped before flower initiation. The yield of genotypes under normal and drought conditions using drought tolerant indices, including; TOL, MP, GMP, HM, STI, YSI, SSI, YR, K1STI, K2STI and RDI were investigated to identify drought tolerant and susceptible genotypes. Results: Analysis of variance showed a significant difference among evaluated genotypes for all drought tolerance indices. The highest coefficient of genotype variability was observed for TOL and SSI, YR and K2ST1 indices. Correlation analysis showed a significant positive correlation between Yp and TOL, SSI and YR, while a negative correlation was observed for Ys. The principal component analysis showed that the two first components covered 99.64% of all data variations. 65.36 and 34.28% of the variation were covered by the first and second components, respectively.  The first component detected tolerant genotypes, but the second component identified drought sensitive genotypes. Cluster analysis, while confirming the results of principal component analysis, classified genotypes into three categories. Cluster analysis confirmed the PCA results, which separated drought tolerant genotypes (Class 3) from sensitive genotypes (Class 1). Conclusion: Finally, this research detected five superior genotypes, including; G6, G10, G18, G23 and G33, which were the most drought tolerant genotypes and their yields were not significantly changed under normal and drought stress conditions.</div> تجزیه به مؤلفه اصلی, تنش, شاخص های تحمل به خشکی, کانولا و Brassica Brassica, Canola, Drought Tolerant Indices, Principal Component Analysis, Stress 75 84 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1030-3&slc_lang=fa&sid=1 Behroz Aminzadeh1 بهروز امین زاده behroz.aminzadeh@gmail.com 100319475328460018462 100319475328460018462 No Department of Agronomy, Shahr -e- Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس، تهران، ایران Behzad Sani بهزاد ثانی Dr.b.sani@gmail.com 100319475328460018463 100319475328460018463 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس، تهران، ایران Bahram Alizadeh بهرام علیزاده alizadeh.oilseed@gmail.com 100319475328460018464 100319475328460018464 Yes موسسه تحقیقات اصلاح وتهیه و نهال بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران‌ Hamid Mozaffari حمید مظفری mozafarihamid@yahoo.com 100319475328460018465 100319475328460018465 No Department of Agronomy, Shahr -e- Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس، تهران، ایران