Journal of Crop Breeding

fa ارزیابی برهمکنش ژنوتیپ - محیط عملکرد علوفه لاین ‌های امیدبخش سورگوم علوفه ای (Sorghum bicolor (L.) Moench) با استفاده از مدل AMMI Evaluation of Genotype × Environment Interaction for Forage Yield of Promising Forage Sorghum Lines (Sorghum Bicolor (L.) Moench) using AMMI Model اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: با توجه به گسترش خشکسالی‌ها و کمبود علوفه در کشور لازم است ارقام جدید سورگوم علوفه‌ای معرفی شوند. بررسی اثر متقابل ژنوتیپ-محیط با هدف انتخاب ژنوتیپ برتر یکی از مهم‌ترین مراحل برنامه&rlm; های به‌نژادی به شمار می &rlm;رود. در این برنامه‌ها ارزیابی میزان سازگاری ژنوتیپ‌های مختلف نسبت به شرایط محیطی گوناگون از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مواد و روش‌ها: تعداد 10 لاین امیدبخش سورگوم علوفه &rlm;ای در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در هفت منطقه (بروجرد، زابل، سنندج، شیراز، کرج، گرگان و یزد) به مدت دو سال (98-1397) بررسی شدند. جهت بررسی پایداری عملکرد و سازگاری ژنوتیپ‌ها، از روش AMMI استفاده شد. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر سال، مکان، سال × مکان، ژنوتیپ، سال × ژنوتیپ، مکان × ژنوتیپ و سال × مکان × ژنوتیپ بر عملکرد علوفه تر و خشک در سطح احتمال یک درصد معنی&rlm; دار بود. معنی‌دار بودن اثر متقابل محیط × ژنوتیپ نشان‌دهنده عکس&rlm; العمل متفاوت ژنوتیپ&rlm;ها در محیط &rlm;های مختلف می‌باشد. نتایج تجزیه امی (AMMI) نشان داد که شش مؤلفه اصلی اثر متقابل ژنوتیپ و محیط برای عملکرد علوفه تر و خشک در سطح احتمال یک درصد معنی&rlm;دار بودند. برای عملکرد علوفه تر اولین مؤلفه اصلی اثر متقابل (IPCA1) بیشترین سهم (26/6 درصد) را در بیان اثر متقابل ژنوتیپ-محیط داشت و مؤلفه&rlm; های اصلی دوم تا هفتم با به‌ترتیب 18/4، 17، 15/7، 10/5، 7/5 و 4/3 درصد در درجات بعدی اهمیت قرار داشتند. برای عملکرد علوفه خشک اولین مؤلفه اصلی اثر متقابل (IPCA1) بیشترین سهم (21/8 درصد) را در بیان اثر متقابل ژنوتیپ-محیط داشت و مؤلفه&rlm; های اصلی دوم تا هفتم با به‌ترتیب 8/19، 7/14، 14، 1/11، 1/10 و 5/8 درصد در جایگاه بعدی اهمیت قرار گرفتند. در مجموع سهم تجمعی هفت مؤلفه اصلی برای عملکرد علوفه تر 98 درصد و برای عملکرد علوفه خشک 97 درصد محاسبه گردید. از لحاظ عملکرد علوفه تر لاین&rlm; های KFS10، KFS12 و KFS17 دارای کمترین مقادیر IPCA1 بودند که به&rlm; عنوان لاین‌های پایدار با سازگاری عمومی بالا معرفی می&rlm; شوند. از لحاظ ارزش پایداری امی (ASV) برای عملکرد علوفه تر، لاین KFS10 به &rlm;عنوان پایدارترین لاین تعیین شد. از لحاظ عملکرد علوفه خشک لاین&rlm; های KFS2، KFS3، KFS9 و KFS17 دارای کمترین مقادیر IPCA1 بودند که به عنوان لاین‌های پایدار با سازگاری عمومی بالا معرفی می &rlm;شوند. لاین KFS2 از لحاظ عملکرد علوفه خشک دارای کمترین مقدار ASV بود. نتیجه‌گیری: به‌طورکلی لاین KFS18 با عملکرد علوفه تر و خشک بالا (به‌ترتیب 121/1 و 32/04 تن در هکتار)، IPCA1 پایین و همچنین تولید علوفه مطلوب در اکثر محیط&rlm; ها (با توجه به بای&rlm;پلات مدل AMMI) به&rlm; عنوان ژنوتیپ برتر شناسایی می&rlm; شود.</div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract Introduction and Objective: Due to the spread of droughts and fodder shortages in the country, it is necessary to introduce new cultivars of forage sorghum. Investigating the genotype-environment interaction to select the superior genotype is one of the most important steps of breeding programs. In these programs, evaluating the compatibility of different genotypes to various environmental conditions is important. Materials and Methods: Ten promising lines of forage sorghum were studied in a randomized complete block design with three replications at seven regions of Iran (Boroujerd, Zabol, Sanandaj, Shiraz, Karaj, Gorgan, and Yazd) for two years (2018-2019). The AMMI method was used to evaluate the yield stability and compatibility of genotypes. Results: The results of combined analysis of variance showed that the effects of year, place, year × place, genotype, year × genotype, place × genotype, and year × place × genotype on the fresh and dry forage yield were significant (p≤0.01). The significant interaction of environment × genotype indicates different reactions of genotypes in different environments. The results of AMMI analysis showed that the six main components of the interaction of environment × genotype were significant for fresh and dry forage yields (p≤0.01). For fresh forage yield, the first main component of interaction (IPCA1) had the largest contribution (26.6%) in the expression of genotype-environment interaction and the second to seventh main components were in the next ranks of importance with 18.4, 17, 15.7, 10.5, 7.5 and 4.3%, respectively. For dry forage yield, the first main component of interaction (IPCA1) had the largest contribution (21.8%) in the expression of genotype-environment interaction and the second to seventh main components were in the next ranks of importance with 19.8, 14.7, 14, 11.1, 10.1 and 8.5%, respectively. In total, the cumulative contribution of the seven main components was 98% for fresh forage yield and 97% for dry forage yield. In terms of fresh forage yield, the KFS10, KFS12, and KFS17 lines had the lowest IPCA1 values, which are introduced as stable lines with high general compatibility. In terms of AMMI stability value (ASV) for fresh forage yield, the KFS10 line was determined as the most stable line. In terms of dry forage yield, the KFS2, KFS3, KFS9, and KFS17 lines had the lowest IPCA1 values, which are introduced as stable lines with high general compatibility. The KFS2 line had the lowest amount of ASV in terms of dry forage yield. Conclusion: Overall, the KFS18 line with high fresh and dry forage yields (121.1 and 32.04 t.ha-1, respectively), low IPCA1, and also optimal forage production in most environments (according to the Biplot model of AMMI) is recognized as a superior genotype. </div> بای‌پلات, پایداری, ژنوتیپ, سازگاری عمومی, عملکرد علوفه خشک Biplot, Dry forage yield, Genotype, General compatibility, Stability 177 185 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1084-1&slc_lang=fa&sid=1 Azim Khazaei عظیم خزائی a.khazaei@areeo.ac.ir 100319475328460019010 100319475328460019010 Yes Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران Farid Golzardi فرید گل‌‎زردی f.golzardi@areeo.ac.ir 100319475328460019011 100319475328460019011 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران Mohammad Shahverdi محمد شاهوردی mohammad.shahverdi.77@gmail.com 100319475328460019012 100319475328460019012 No Agricultural and Natural Resources Research and Education center of Lorestan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Borojerd, Iran پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بروجرد، ایران Leyla Nazari لیلا نظری nazarilaila@yahoo.com 100319475328460019013 100319475328460019013 No Agricultural and Natural Resources Research and Education center Fars, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران Ahmad Ghasemi احمد قاسمی ghasemiahmad@yahoo.com 100319475328460019014 100319475328460019014 No Agricultural and Natural Resources Research and Education center of Sistan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) Zabol, Iran مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش سیستان و بلوچستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،زابل، ایران Seyed ali Tabatabaei سید علی طباطبائی tabataba4761@yahoo.com 100319475328460019015 100319475328460019015 No Agricultural and Natural Resources Research and Education center of Yazd, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) Yazd, Iran مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،یزد، ایران Abdollah Shariati عبداله شریعتی abshariati@yahoo.com 100319475328460019016 100319475328460019016 No Professor Agricultural and Natural Resources Research and Education center of Kordestan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) sanandaj, Iran مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران Hasan Mokhtarpour حسن مختارپور mokhtarpour2009@yahoo.com 100319475328460019017 100319475328460019017 No Agricultural and Natural Resources Research and Education center of Golestan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) Gorgan, Iran مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،گرگان، ایران