fa شناسایی منابع ژنتیکی متحمل به تنش گرما در ژرم پلاسم گندم نان اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; تنش گرمای انتهای دوره رشد به عنوان رایج&shy; ترین و پرخسارت&shy;ترین نوع تنش گرمایی در جهان شناخته شده است. در مناطق جنوبی ایران از جمله خوزستان نیز تاخیر در کشت گندم منجر به مواجه شدن مراحل گرده&shy; افشانی و پر شدن دانه با دماهای بالا و افت عملکرد می&shy;گردد. گزینش ارقام متحمل به تنش گرما، یکی از راه&shy;های مبارزه با این تنش می&shy; باشد. در این آزمایش به منظور شناسایی منابع متحمل به گرما، 203 نمونه ژنتیکی گندم نان به همراه 3 رقم شاهد منطقه در دو تاریخ کاشت مطلوب و دیرهنگام (به منظور ایجاد تنش گرمای انتهایی) به صورت طرح آگمنت در اهواز کشت و صفات زراعی ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که تقریبا تمام صفات مورد ارزیابی در شرایط تنش گرما نسبت به شرایط نرمال کاهش داشتند. در هر دو شرایط نرمال و تنش تعدادی نمونه‌های ژنتیکی برتر از لحاظ صفات مورد بررسی نسبت به ارقام شاهد مشاهده گردید. <span style="color:black;">نمودار دو طرفه مبتنی بر مؤلفه‌های اصلی در شرایط تنش گرما نشان داد که 64 نمونه ژنتیکی به همراه شاهدها در ناحیه‌ مربوط به ویژگی‌های </span>برتر از لحاظ وزن دانه پنج سنبله، تعداد گلچه در سنبلچه، تعداد دانه در سنبله، <span style="color:black;">تعداد سنبلچه در سنبله، طول سنبله و ارتفاع بوته واقع شدند. همچنین نمونه</span>‌<span style="color:black;">های ژنتیکی با استفاده از تجزیه خوشه</span>‌<span style="color:black;">ای در پنج گروه از یکدیگر تفکیک شدند. مجموع نتایج</span>، حاکی از تنوع بالایی در مواد ژنتیکی مورد تحقیق بود و نمونه<span style="color:black;">‌</span>های ژنتیکی برتر ازشاهدها در شرایط گرما جهت استفاده در برنامه‌های اصلاحی آینده، شناسایی گردید .</strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Terminal heat stress has been recognized as the most widespread and detrimental type of heat stress in the world. In southern regions of Iran like Khuzestan, delay in planting date causes pollination and grain filling stages to be exposed to high temperatures, resulting in yield reduction. Developing heat tolerant cultivars is one of the ways to deal with heat stress. In this study, to identify resources of heat tolerance in wheat germplasm, a total of 203 bread wheat accessions with three control cultivars were planted in normal and delayed planting dates as an augmented experimental design in Ahwaz and the agronomic traits were evaluated. The results showed that almost all the evaluated traits were reduced in heat stress conditions compared to normal conditions. In both normal and heat stress conditions, some superior accessions were identified in terms of the studied traits compared to the control cultivars. In the biplot based on the principal components under heat stress conditions, 64 accessions along with control cultivars were located in the area of superior characteristics in terms of grain weight of five spikes, number of florets per spike, number of grains per spike, number of spikelets per spike, spike length and plant height. The studied accessions were divided into five groups by cluster analysis. The results showed a high diversity in the studied genetic material and the accessions superior to the control cultivars in terms of the studied traits were identified which can be used in future breeding programs.<br> &nbsp;</div> تنش گرما, تنوع, روش های آماری چند متغیره, گندم نان Bread wheat, Diversity, Heat stress, Multivariate statistical methods 228 238 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1060-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Zahravi مهدی زهراوی mehdizahravi@yahoo.com 100319475328460016549 100319475328460016549 No Agricultural Research,Education and Extension Organization بخش تحقیقات ژنتیک، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Nazanin Amirbakhtiar نازنین امیربختیار nabakhtiar@spii.ir 100319475328460016550 100319475328460016550 Yes Agricultural Research,Education and Extension Organization بخش تحقیقات ژنتیک، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Yousef Arshad یوسف ارشد yousef.arshad@yahoo.com 100319475328460016551 100319475328460016551 No Agricultural Research,Education and Extension Organization بخش تحقیقات ژنتیک، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Gholamabbas mosharraf ghahfarrokhi غلامعباس مشرف قهفرخی abbasmosharraf@yahoo.com 100319475328460016552 100319475328460016552 No Agricultural Research,Education and Extension Organization بخش تحقیقات اصلاح بذر، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران Mehrzad Ahmadi مهرزاد احمدی ahmadimehrzad@ymail.com 100319475328460016553 100319475328460016553 No Agricultural Research,Education and Extension Organization بخش تحقیقات ژنتیک، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران