fa بررسی اثرمتقابل ژنوتیپ × محیط و پایداری عملکرد ژنوتیپ‌های امیدبخش پنبه (Gossypium hirsutum L.) بر اساس روش‌های تک متغیره پارامتری، مدل AMMI و تجزیه بای‌پلات اصلاح نباتات General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">چکیده</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مبسوط</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مقدمه و هدف: </span></span></strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بررسی اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط و شناسایی ارقام پایدار و پرمحصول در شرایط محیطی مختلف، اهمیت زیادی در اصلاح نباتات دارد. در این تحقیق، تاثیر ژنوتیپ و محیط و پایداری عملکرد ارقام امیدبخش پنبه در اقلیم&shy;های مختلف کشور به منظور شناسایی و اﻧﺘﺨﺎب ارقام ﭘﺎیﺪار ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑـﺎﻻ مورد مطالعه قرار گرفته است.</span></span><br> <strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش‌ها: </span></span></strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در این تحقیق، پایداری عملکرد وش نه ژنوتیپ امیدبخش پنبه به همراه دو رقم شاهد در قالب طرح بلوک&shy; های کامل تصادفی با چهار تکرار در هشت ایستگاه و مزرعه تحقیقاتی (هاشم&shy; آباد، کارکنده، داراب، خدافرین، گرمسار، ورامین، اصفهان و مغان) به مدت دو سال زراعی (1397 و 1398) مورد ارزیابی قرار گرفت.</span></span><br> <strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته‌ها: </span></span></strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بر اساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب، اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط معنی&shy;دار بود، به این معنی که لاین&shy;های مختلف واکنش&shy;های متفاوتی در محیط‌های اجرای آزمایش داشتند و از این‌رو می&shy;توان لاین&shy; های پایدار و سازگار را در محیط&shy;های مختلف شناسایی کرد. نتایج تجزیه پایداری تک متغیره نشان داد که ارقام گلستان، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANB414</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANBK</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای کمترین ﺿـﺮیﺐ رﮔﺮﺳـﯿﻮن (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">b</span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Cambria Math,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ᵢ</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) و کمترین میزان ضریب تغییرات (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">CVi</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) بودند و از پایداری بالایی برخوردار بودند. ﺑﺮ اﺳﺎس روش رﮔﺮﺳﯿﻮﻧﯽ اﺑﺮﻫﺎرت و راﺳﻞ ژنوتیپ </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANBK</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای سازگاری مطلوب بود. مدل امی با دو مؤلفه اصلی (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">AMMI₂</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) 81 درصد از تغییرات اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط را توجیه نمود و روش بای‌پلات نیز توانست بخوبی محیط‌های کلان و ژنوتیپ‌های پایدار را شناسایی کند. بر پایه آماره‌های تک متغیره و تجزیه بای‌پلات ارقام </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANB414</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و گلستان دارای عملکرد و پایداری بالا بودند. همچنین نمودار نمایش چند ضلعی تجزیه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"> GGE </span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بای&shy;پلات نشان داد که ارقام </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANBK</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANB-414</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و گلستان در بیشتر مناطق عملکرد وش مناسبی دارند و ارقام ورامین و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">92-34</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای سازگاری عمومی با عملکرد متوسط هستند.</span></span><br> <strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه‌گیری: </span></span></strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در این تحقیق ژنوتیپ‌های </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANBK</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ANB414</span></span></span><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> به همراه رقم تجاری گلستان با عملکرد بالاتر از میانگین کل، به‌عنوان ژنوتیپ‌های با سازگاری عمومی و پایداری عملکرد مناسب شناسایی شدند که می‌توانند بعنوان ارقام جدید در برنامه معرفی و توسعه کشت قرار گیرند.</span></span></div> <strong>Extended Abstract</strong><br> <strong>Introduction and Objective:</strong> Study of genotype (G) &times; environment (E) interaction and identifying of stable and high yielding cultivars are important and essential component of cotton breeding programs dedicated for cultivar development.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> Nine new promising cotton genotypes (<em>Gossypium hirsutum </em>L.) along with two commercial cultivars (control) were evaluated in a randomized complete block design (RCBD) with four replications at eight locations including Hashemabad, Karkandeh, Darab, Khodafarin, Garmsar, Varamin, Isfahan and Moghan during two crop seasons (2018-2019).<br> <strong>Results:</strong> Combined analysis of variance (ANOVA) across environments indicated significant variation among genotypes and G &times; E interaction for seed cotton yield. Significant G&times;E variation allowed for subsequent analysis of genotype stability statistics and AMMI analysis. Regarding AMMI analysis, two principle components contributed for 81.0 % of the variation among the G&times;E interaction. The Varamin and 92-34 genotypes have shown general adaptability with average yield across environments. The Golestan, ANBK and ANB414 were identified as high yielding and the most stable genotypes based on parametric models (Cvi, bi and Xi), AMMI and GGE Biplot models. It was concluded that AMMI biplot clearly facilitate identification of mega-environments and cultivars for specific recommendations.<br> <strong>Conclusion: </strong>The results of study indicated that ANB414, ANBK and Golestan could be suited for cultivation across the test environments. اثرمتقابل ژنو تیپ × محیط, تجزیه پایداری عملکرد وش, AMMI AMMI, Genotype by environment interaction, Seed cotton yield, Stability analysis 50 59 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-52-3&slc_lang=fa&sid=1 Omran Alishah عمران عالیشاه omran_alishah@yahoo.com 100319475328460019756 100319475328460019756 Yes Cotton Research Institute of Iran, ARREO, Gorgan, Iran مؤسسه تحقیقات پنبه کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Mitra Vanda میترا وندا mivanda_2005@yahoo.com 100319475328460019757 100319475328460019757 No Fars Agricultural and Natural Resources Research Center, Iran, Darab مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران، داراب M.Reza Rahemi محمدرضا راحمی mrezarahemi@gmail.com 100319475328460019758 100319475328460019758 No Scientific Member of Nuclear Agriculture Faculty, Karadj, Iran عضو هیات علمی پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای، کرج M.Hassan Hekmat محمدحسن حکمت mohamadhasanhekmat@yahoo.com 100319475328460019759 100319475328460019759 No Scientific member of Agricultural Research and Education Center of Fars (Darab) مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران، داراب Mohsen Fathi محسن فتحی mohsenfathi433@gmail.com 100319475328460019760 100319475328460019760 No Cotton Research Institute of Iran, ARREO, Gorgan, Iran مؤسسه تحقیقات پنبه کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران M.Reza VafaeiTabar موسی الرضا وفایی تبار mfaiet@yahoo.com 100319475328460019761 100319475328460019761 No Scientific member of Agricultural Research and Education Center of Fars (Darab), Tehran (Varamin), Ardebil (Moghan), Isfahan and East Azarbaijan (Tabriz), respectively. Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Iran اعضای هیات علمی مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان‌های تهران (ورامین)، اردبیل (مغان)، اصفهان و آذربایجان شرقی (تبریز)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران Ali Naderi Arefi علی نادری عارفی amirnadr@yahoo.com 100319475328460019762 100319475328460019762 No Scientific member of Agricultural Research and Education Center of Tehran (Varamin). Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Iran اعضای هیات علمی مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان‌های تهران (ورامین)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران Majid JafarAghaei مجید جعفر آقایی majidjafaraghei@yahoo.com 100319475328460019763 100319475328460019763 No Scientific member of Agricultural Research and Education Center of Isfahan Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Iran اعضای هیات علمی مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان‌ اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران S.Yaghoum Sidmasoumi سیدیعقوب سیدمعصومی yamasumi@yahoo.com 100319475328460019764 100319475328460019764 No Scientific member of Agricultural Research and Education Center of Ardebil (Moghan) Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Iran هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان‌ اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران M.Magher Khorshidi محمد باقر خورشیدی mb.khorshidi@yahoo.com 100319475328460019765 100319475328460019765 No Scientific member of Agricultural Research and Education Center of East Azarbaijan (Tabriz). Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO), Iran هیات علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان‌ آذربایجان شرقی (تبریز)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران