fa مطالعه ساختار ژنتیکی عملکرد دانه و برخی ویژگی‌های اگرو-مورفولوژیک در گندم نان (Triticum aestivum L.) با استفاده از تجزیه دی‌آلل و روش GGE بای‌پلات اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>به‌منظور برآورد اجزای ژنتیکی عملکرد دانه و برخی صفات اگرو- مورفولوژیکی در گندم نان، هفت رقم شامل هامون، الموت، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">C-84-12</span></span></strong><strong>، گاسپارد، قدس، مغان 1 و افشار در قالب آزمایش تلاقی دی‌آلل یک‌طرفه ارزیابی شدند. والدین و هیبرید‌های حاصل از تلاقی‌ دی‌آلل یک‌طرفه آن‌ها (21 هیبرید) طی سال زراعی 1398-1397 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. اثر ژنوتیپ برای صفات عملکرد دانه، وزن هزار دانه، ارتفاع بوته، طول پدانکل، طول سنبله، طول ریشک و قطر ساقه معنی‌دار شد. میانگین مربعات ترکیب‌پذیری عمومی برای تمامی صفات به‌جز قطر ساقه معنی‌دار بود. میانگین مربعات ترکیب‌پذیری خصوصی برای صفات عملکرد دانه، وزن هزار دانه، طول پدانکل، طول سنبله، طول ریشک و قطر ساقه معنی‌دار و برای صفت ارتفاع بوته غیر معنی‌دار شد. ترکیب‌پذیری عمومی رقم گاسپارد برای صفت عملکرد دانه مثبت و معنی‌دار بود. در رابطه با عملکرد دانه ترکیب‌پذیری خصوصی هیبریدهای هامون &times; </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">C-84-12</span></span></strong><strong>، الموت &times; مغان 1، الموت &times; افشار، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">C-84-12</span></span></strong><strong> &times; مغان 1 و گاسپارد &times; قدس مثبت و معنی‌دار و ترکیب‌پذیری خصوصی هیبریدهای هامون &times; افشار و گاسپارد &times; </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">C-84-12</span></span></strong><strong> منفی و معنی‌دار بود. نمودار </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">GGE</span></span></strong><strong> بای‌پلات دو گروه هتروتیک مشخص نمود که گروه اول شامل ارقام هامون، مغان 1 و ا‌فشار و گروه دوم شامل ارقام الموت، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">C-84-12</span></span></strong></span><strong><span style="font-size:11px;">، گاسپارد و قدس بود. با توجه به وجود اثرات افزایشی در مواد گیاهی تحت مطالعه و اثر تجمعی در توارث ژن‌ها به نسل بعد، این امکان وجود دارد که از طریق گزینش در نسل‌های اولیه برای افزایش عملکرد مفید واقع شود.</span><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"></span></span></span></strong></strong><strong><span dir="LTR"></span></strong></div> <div style="text-align: justify;">In order to investigate grain yield and some of the agro- morphological traits genetical characterization in bread wheat, seven cultivars of wheat including Hamun, Alamut, C-84-12, Gaspard, Ghods, Moghan 1 and Afshar were evaluated in a one-way diallel cross experiment. Parents and hybrids resulting from their one-way dial cross (21 hybrids) during the 2018-2019 crop year were studied in a randomized complete block design with three replications. Analysis of variance related to genotype effect was significant for grain yield, 1000-kenal weight, plant height, peduncle length, spike length, awn length and stem diameter. The general combining ability of Gaspard cultivar was positive and significant for grain yield. Regarding grain yield, the specific combining ability of Hamun &times; C-84-12, Alamut &times; Moghan 1, Alamut &times; Afshar, C-84-12 &times; Moghan 1 and Gaspard &times; Ghods were positive and significant and the specific combining ability of Hamun &times; Afshar and Gaspard &times; C-84-12 hybrids were negative and significant. GGE biplot showed two heterotic groups, the first group including Hamun, Moghan 1 and Afshar cultivars and the second group including Alamut, C-84-12, Gaspard and Ghods cultivars. Due to the additive effects in the studied plant materials and the cumulative effect on the inheritance of genes to the next generation, it is possible that through selection in the first generations to be useful to increase yield.</div> &nbsp; ترکیب‌پذیری, توارث, ژن, گندم, نسل, GGE بای‌پلات Combining ability, Gene, Generation, GGE biplot, Inheritance, Wheat 130 139 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-835-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali Saremirad علی صارمی راد Asaremirad@gmail.com 100319475328460016503 100319475328460016503 Yes Department of Agronomy and Plant Breeding, Young Researchers and Elite Club, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran, گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، باشگاه پژوهشگران و نخبگان جوان، کرج، ایران Samira Abbasi سمیرا عباسی s.abbasi2020@gmail.com 100319475328460016504 100319475328460016504 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Shahed University, Tehran, Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Khodadad Mostafai خداداد مصطفوی mostafavi@kiau.ac.ir 100319475328460016505 100319475328460016505 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، کرج، ایران