fa ارزیابی پارامترهای فتوسنتزی و روابط آن‌ها با عملکرد دانه در لاین‌های لوبیا قرمز در شرایط مزرعه اصلاح نباتات General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><span style="font-family:Tahoma;"><strong><span style="color:black;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; استفاده</span></strong> <strong><span style="color:black;">از</span></strong> <strong><span style="color:black;">صفات فیزیولوژیکی از</span></strong> <strong><span style="color:black;">بهترین</span></strong> <strong><span style="color:black;">روش‌ها</span></strong> <strong><span style="color:black;">برای</span></strong> <strong><span style="color:black;">تولید</span></strong> <strong><span style="color:black;">سریع</span></strong> <strong><span style="color:black;">واریته &shy;های جدید</span></strong> <strong><span style="color:black;">است به همین دلیل </span></strong><strong><span style="color:black;">به‌منظور </span></strong><strong><span style="color:black;">ارزیابی عوامل</span></strong> <strong><span style="color:black;">فتوسنتزی و</span></strong> <strong><span style="color:black;">روابط</span></strong> <strong><span style="color:black;">آن‌ها</span></strong> <strong><span style="color:black;">با</span></strong> <strong><span style="color:black;">عملکرد</span></strong> <strong><span style="color:black;">کل در لوبیا قرمز آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات خیرآباد زنجان در شرایط آبیاری نرمال در طی دو سال زراعی 1397 تا 1399 انجام شد. ژنوتیپ‌های مورد مطالعه</span></strong> <strong><span style="color:black;">در تمامی</span></strong> <strong><span style="color:black;">صفات (به‌جز تشعشع فعال فتوسنتزی)</span></strong> <strong><span style="color:black;">اختلاف معنی‌داری</span></strong> <strong><span style="color:black;">را</span></strong> <strong><span style="color:black;">با</span></strong> <strong><span style="color:black;">یکدیگر</span></strong> <strong><span style="color:black;">نشان</span></strong> <strong><span style="color:black;">دادند.</span></strong><span style="color:black;"> <strong>ژنوتیپ‌های مورد مطالعه</strong></span> <strong><span style="color:black;">در</span></strong> <strong><span style="color:black;">تمامی صفات (به‌جز تشعشع فعال فتوسنتزی)</span></strong> <strong><span style="color:black;">اختلاف معنی‌داری</span></strong> <strong><span style="color:black;">را</span></strong> <strong><span style="color:black;">با</span></strong> <strong><span style="color:black;">یکدیگر</span></strong> <strong><span style="color:black;">نشان</span></strong> <strong><span style="color:black;">دادند.</span></strong> <strong><span style="color:black;">این</span></strong> <strong><span style="color:black;">نتایج</span></strong> <strong><span style="color:black;">حاکی</span></strong> <strong><span style="color:black;">از</span></strong> <strong><span style="color:black;">&nbsp;وجود </span></strong><strong><span style="color:black;">تنوع بالای ژنتیکی بین ژنوتیپ‌ها</span></strong> <strong><span style="color:black;">ازلحاظ</span></strong> <strong><span style="color:black;">صفات</span></strong> <strong><span style="color:black;">مرتبط</span></strong> <strong><span style="color:black;">با فتوسنتز</span></strong> <strong><span style="color:black;">و</span></strong> <strong><span style="color:black;">درنتیجه</span></strong> <strong><span style="color:black;">ظرفیت</span></strong> <strong><span style="color:black;">عملکرد</span></strong> <strong><span style="color:black;">بوده</span></strong> <strong><span style="color:black;">است.</span></strong> <strong><span style="color:black;">ژنوتیپ‌های </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G1</span></span></strong><strong><span style="color:black;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G2</span></span></strong><strong><span style="color:black;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G4</span></span></strong><strong><span style="color:black;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G9</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G12</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> میزان فتوسنتز،</span></strong> <strong><span style="color:black;">هدایت</span></strong> <strong><span style="color:black;">روزنه‌ای، کارایی</span></strong> <strong><span style="color:black;">مصرف</span></strong> <strong><span style="color:black;">آب</span></strong> <strong><span style="color:black;">و هدایت</span></strong> <strong><span style="color:black;">مزوفیلی </span></strong><strong><span style="color:black;">بالاتری</span></strong><strong><span style="color:black;"> نسبت به بقیه ژنوتیپ </span></strong><strong><span style="color:black;">ها نشان دادند</span></strong><strong><span style="color:black;">.</span></strong> <strong><span style="color:black;">ژنوتیپ‌های </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G6</span></span></strong><strong><span style="color:black;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G7</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G3</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> دارای</span></strong> <strong><span style="color:black;">هدایت مزوفیلی،</span></strong> <strong><span style="color:black;">کارایی</span></strong> <strong><span style="color:black;">مصرف</span></strong> <strong><span style="color:black;">آب</span></strong> <strong><span style="color:black;">و</span></strong> <strong><span style="color:black;">فتوسنتز</span></strong> <strong><span style="color:black;">کمتری نسبت به بقیه ژنوتیپ‌ها بودند.</span></strong> <strong><span style="color:black;">بین صفات میزان فتوسنتز با </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">CO₂</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> زیر روزنه‌ای همبستگی منفی معنی‌دار و با صفات هدایت روزنه‌ای، هدایت مزوفیلی، کارایی مصرف آب و عملکرد همبستگی مثبت معنی‌دار وجود دارد؛ </span></strong><strong><span style="color:black;">بنابراین</span></strong> <strong><span style="color:black;">ژنوتیپ‌های</span></strong> <strong><span style="color:black;">دارای فتوسنتز</span></strong> <strong><span style="color:black;">بیشتر</span></strong> <strong><span style="color:black;">علاوه</span></strong> <strong><span style="color:black;">بر</span></strong> <strong><span style="color:black;">هدایت</span></strong> <strong><span style="color:black;">روزنه‌ای</span></strong> <strong><span style="color:black;">بالا</span></strong> <strong><span style="color:black;">هدایت مزوفیلی</span></strong> <strong><span style="color:black;">و</span></strong> <strong><span style="color:black;">به</span></strong> <strong><span style="color:black;">عبارتی</span></strong> <strong><span style="color:black;">کارایی بیشتری</span></strong> <strong><span style="color:black;">در</span></strong> <strong><span style="color:black;">استفاده</span></strong> <strong><span style="color:black;">از</span></strong> <strong><span style="color:black;">دی‌اکسید</span></strong> <strong><span style="color:black;">کربن</span></strong> <strong><span style="color:black;">وارد</span></strong> <strong><span style="color:black;">شده</span></strong> <strong><span style="color:black;">به</span></strong> <strong><span style="color:black;">روزنه</span></strong> <strong><span style="color:black;">را</span></strong> <strong><span style="color:black;">دارا</span></strong> <strong><span style="color:black;">هستند</span></strong> <strong><span style="color:black;">و</span></strong> <strong><span style="color:black;">درنتیجه از</span></strong> <strong><span style="color:black;">غلظت</span></strong> <strong><span style="color:black;">دی‌اکسید</span></strong> <strong><span style="color:black;">کربن</span></strong> <strong><span style="color:black;">زیر</span></strong> <strong><span style="color:black;">روزنه‌ای</span></strong> <strong><span style="color:black;">آن‌ها کاسته</span></strong> <strong><span style="color:black;">شده است</span></strong> <strong><span style="color:black;">بنابراین</span></strong> <strong><span style="color:black;">بین</span></strong> <strong><span style="color:black;">صفات فتوسنتز،</span></strong> <strong><span style="color:black;">کارایی</span></strong> <strong><span style="color:black;">مصرف</span></strong> <strong><span style="color:black;">آب</span></strong> <strong><span style="color:black;">و</span></strong> <strong><span style="color:black;">هدایت</span></strong> <strong><span style="color:black;">مزوفیلی</span></strong> <strong><span style="color:black;">رابطه نزدیکی</span></strong> <strong><span style="color:black;">وجود</span></strong> <strong><span style="color:black;">دارد.</span></strong> <strong><span style="color:black;">تجزیه رگرسیون نشان داد وقتی‌که عملکرد کل به‌عنوان متغیر تابع در نظر گرفته می‌شود صفات تشعشع فعال فتوسنتزی و میزان فتوسنتز عملکرد دانه را توجیه می‌کنند. ولی وقتی میزان فتوسنتز به‌عنوان متغیر تابع باشد صفات تشعشع فعال فتوسنتزی، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">CO₂</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> زیر روزنه‌ای، دمای برگ و میزان تعرق تغییرات میزان فتوسنتز را توجیه می‌کنند.</span></strong> <strong><span style="color:black;">با</span></strong> <strong><span style="color:black;">توجه</span></strong> <strong><span style="color:black;">به</span></strong> <strong><span style="color:black;">وجود تنوع در شاخص‌های</span></strong> <strong><span style="color:black;">فتوسنتزی</span></strong> <strong><span style="color:black;">در</span></strong> <strong><span style="color:black;">ژنوتیپ‌ها، می‌توان</span></strong> <strong><span style="color:black;">این</span></strong> <strong><span style="color:black;">آزمایش</span></strong> <strong><span style="color:black;">را</span></strong> <strong><span style="color:black;">در</span></strong> <strong><span style="color:black;">شرایط مختلف</span></strong> <strong><span style="color:black;">تنش مانند خشکی و شوری</span></strong> <strong><span style="color:black;">نیز</span></strong> <strong><span style="color:black;">انجام داده و</span></strong> <strong><span style="color:black;">نتایج</span></strong> <strong><span style="color:black;">را</span></strong> <strong><span style="color:black;">با</span></strong> <strong><span style="color:black;">شرایط نرمال</span></strong> <strong><span style="color:black;">این ژنوتیپ‌ها جهت</span></strong> <strong><span style="color:black;">انتخاب</span></strong> <strong><span style="color:black;">ژنوتیپ‌های کارآمد</span></strong> <strong><span style="color:black;">در</span></strong> <strong><span style="color:black;">شرایط</span></strong> <strong><span style="color:black;">تنش</span></strong> <strong><span style="color:black;">مورد</span></strong> <strong><span style="color:black;">بهره‌برداری</span></strong> <strong><span style="color:black;">قرار</span></strong> <strong><span style="color:black;">داد</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">.</span></span></strong></span></span><span style="font-family:Tahoma;"><strong><span dir="LTR"><strong><span style="color:black;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></strong></span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; The use of physiological traits is one of the best methods for the rapid production of new varieties, therefore, in order to evaluate photosynthetic factors and their relationship with total yield in red beans, an experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications at Khairabad Research Station in Zanjan under normal irrigation conditions during two consecutive crop years (2018-2020). The studied genotypes showed significant differences in all traits (except photosynthetically active radiation). The studied genotypes showed significant differences in all traits (except photosynthetically active radiation). These results indicate that there is a high genetic diversity between genotypes in terms of photosynthesis-related traits and, consequently, yield capacity. Genotypes G1, G2, G4, G9 and G12 showed higher photosynthesis, stomatal conductance, water use efficiency and mesophilic conductivity than other genotypes. G6, G7 and G3 genotypes had less mesophilic conductivity, water use efficiency and photosynthesis than other genotypes. There is a significant negative correlation between photosynthesis and sub stomatal CO₂ and a significant positive correlation with the stomatal conductance, mesophilic conductance, water use efficiency and yield; therefore, genotypes with more photosynthesis, in addition to high stomatal conductance, have higher mesophilic conductivity and, in other words, are more efficient in using carbon dioxide entering the stomatal. As a result, the concentration of sub stomatal CO₂ is reduced, so there is a close relationship between photosynthesis, water use efficiency and mesophilic conductivity. Regression analysis showed that when total yield is considered as a function variable, the photosynthetic active radiation and photosynthesis justify grain yield. However, when the photosynthesis is a function variable, the traits of photosynthetic active radiation, sub stomatal CO₂, leaf temperature, and transpiration rate justify changes in photosynthesis. Due to the diversity of photosynthetic indices in genotypes, this experiment can be performed in different stress conditions such as drought and salinity and the results can be used with normal conditions to select efficient genotypes in stress conditions.</div> تنوع, تعرق, فتوسنتز, هدایت روزنه‌ای, هدایت مزوفیلی Mesophilic conduction, Photosynthesis, Stomatal conductance, Transpiration, Variation 63 76 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-840-6&slc_lang=fa&sid=1 Soodabeh Shobiri سودابه شبیری s,shobeiri@yahoo.com 100319475328460016482 100319475328460016482 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), zanjan بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Ali Akbar Asadi علی اکبر اسدی asadipm@gmail.com 100319475328460016483 100319475328460016483 Yes Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), zanjan بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Mahmoud Azimi محمود عظیمی Mahmoud.azimi@gmail.com 100319475328460016484 100319475328460016484 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), zanjan بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Ismail ُSohrabi اسماعیل سهرابی esm-sohrabi@yahoo.com 100319475328460016485 100319475328460016485 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), zanjan بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران