fa ارزیابی شاخص‌های تحمل به تنش خشکی در اکوتیپ‌های بادرشبو اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span style="vertical-align:baseline;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; این پژوهش </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">به‌منظور </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">تعیین مناسب‌ترین شاخص‌های تحمل به خشکی و شناسایی اکوتیپ‌های متحمل به خشکی</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> بادرشبو (</span></strong><strong><em><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">Dracocephalum moldavica </span></em></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">L.</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">)، در دو محیط تنش خشکی و بدون‌ تنش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 4 تکرار اجرا شد. شاخص‌های</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تحمل</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">به</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">خشکی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">مورد استفاده در</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">این</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">مطالعه شامل شاخص</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تحمل </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(</span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">TOL)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">حساسیت</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">به</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تنش </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(SSI)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص میانگین</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بهره‌وری </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(MP)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">میانگین</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">هندسی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">عملکرد </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(GMP)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">میانگین</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">هارمونیک </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(HM)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تحمل تنش </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(STI)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">عملکرد </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(YI)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> و </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">پایداری</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">عملکرد </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(YSI)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> بود که </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">با استفاده از وزن خشک اندام هوایی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">اکوتیپ‌ها</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">در شرایط</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بدون</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تنش </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(Yp)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> و تنش</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">خشکی </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(Ys)</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">محاسبه</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">شدند. تجزیه واریانس مرکب وزن خشک اندام هوایی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">نشان داد که اثر اکوتیپ‌، تنش و اثر متقابل تنش&times;اکوتیپ برای این صفت معنی‌دار بود. تجزیه واریانس ساده برای شاخص‌های تنش نیز اختلاف معنی‌دار بین</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">اکوتیپ‌ها</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">از</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">نظر </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">&nbsp;Yp</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">و </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">Ys</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> و </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">شاخص‌های</span></strong> <strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">MP</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">GMP</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">HM</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">STI</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">YI</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> نشان داد. بین شاخص‌های </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">MP</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">GMP</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">HM</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">، </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">STI</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">YI</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">‌</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">با </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">وزن خشک اندام هوایی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">در شرایط بدون تنش و تنش همبستگی مثبت و معنی‌داری مشاهده شد و بنابراین شاخص‌های مذکور، مناسب‌ترین شاخص‌ها برای انتخاب اکوتیپ‌ها شناخته شدند. </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">توزیع</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">اکوتیپ‌ها</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">در</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">فضای</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بای‌پلات</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">وجود</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تنوع</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">ژنتیکی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بین</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">اکوتیپ‌ها</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">را</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">جهت</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">انتخاب</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">برای تحمل به</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تنش</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">خشکی نشان</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">داد</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">و مقایسه اکوتیپ‌های مختلف بادرشبو با استفاده از نمودار بای‌پلات نشان داد که اکوتیپ‌های فریدن، گرمسار، خمینی‌شهر و ارومیه به‌علت قرار گرفتن در مجاورت شاخص‌های مناسب تحمل به خشکی، به‌عنوان اکوتیپ‌های برتر در هر دو شرایط محسوب می‌شوند. تجزیه خوشه‌ای نشان داد که می‌توان اکوتیپ‌های فریدن، گرمسار، خمینی‌شهر و ارومیه را به‌عنوان اکوتیپ‌های متحمل به خشکی پیشنهاد نمود.</span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">In order to determine the most suitable quantitative drought tolerance indices and drought tolerant moldavian balm (<em>Dracocephalum moldavica </em>L.) ecotypes, two experiments (under normal and drought stress conditions) were carried out using randomized complete block design with four replications. In this research, drought tolerance indices such as tolerance index (TOL), stress susceptibility index (SSI), mean productivity (MP), geometric mean productivity (GMP), harmonic mean (HM), stress tolerance index (STI), yield index (YI) and yield stability index (YSI) were calculated using shoot dry weight under non-stress (Yp) and drought stress (Ys) conditions. The results of combined analysis of variance revealed that ecotype, stress and stress &times; ecotype were significant (p<0.01) in shoot dry weight. Analysis of variance indicated that there were significant differences (p<0.01) between the ecotypes for Yp, Ys, and MP, GMP, HM, STI and YI indices. There were positive significant correlations between MP, GMP, HM, STI and YI with Yp and Ys and so MP, GMP, HM, STI and YI were recognized the most suitable indices for screening the ecotypes. Distribution of ecotypes in biplot graph represented the genetic diversity among ecotypes for selecting them based on drought tolerance and comparison of different moldavian balm ecotypes using multivariate biplot graph indicated that Faridan, Garmsar, Khomeinishahr and Urmia ecotypes are considered as superior ecotypes in both conditions because of locating of these ecotypes next to the vectors of suitable drought tolerance indices. Cluster analysis showed that Faridan, Garmsar, Khomeinishahr and Urmia ecotypes could be suggested as drought tolerant ecotypes.</div> بادرشبو, بای‌پلات, تجزیه خوشه‌ای, تنش خشکی, شاخص‌های تحمل به خشکی Biplot, Cluster analysis, Dracocephalum moldavica L., Drought stress, Drought tolerance indices 213 221 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-595-4&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Golestani مسعود گلستانی ma_golestani@yahoo.com 100319475328460015507 100319475328460015507 Yes Payam Noor University گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران