fa ارزیابی تحمل به تنش خشکی در لاین های جو با استفاده از شاخص های تحمل اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>تنش خشکی یکی از مهم&shy;ترین عوامل محیطی کاهش عملکرد دانه جو می&shy; باشد و با وجود پیشرفت&shy;های اخیر در اصلاح این گیاه، هم&shy;چنان نیاز به بهبود ارقام جو متحمل به تنش خشکی در کشور احساس می&shy; شود. در تحقیق حاضر، تعداد 81 لاین جو طی سال&shy;های&shy; زراعی 1397-98 و 99-1398 در دو شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی در مرحله پنجه&shy; زنی در دانشگاه تبریز مورد بررسی قرار گرفتند.</strong> <strong>تنش خشکی با استفاده از تشتک تبخیر برحسب 50 میلی متر تبخیر از تشتک اعمال گردید. ارزیابی تحمل به تنش خشکی با استفاده از شاخص&shy;های تحمل به تنش مختلف ضمن تأیید وجود تنوع ژنتیکی، نشان داد که لاین&shy;های شماره 38، 48 و 67 با دارا بودن میانگین عملکرد دانه بالا در هر دو شرایط از تحمل به تنش خشکی بالایی برخوردار هستند.</strong> <strong>اکثر شاخص&shy;ها با میانگین عملکرد همبستگی معنی&shy; داری داشتند، اما بیشترین مقدار همبستگی با عملکرد مربوط به شاخص&shy;های <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">K1STI</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">MP</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">GMP</span></span></strong><strong> در شرایط تنش خشکی و شاخص&shy;های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">YI</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">WGMI</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">K2STI</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">HM</span></span></strong><strong> تحت شرایط آبیاری معمولی بود. با تجزیه خوشه&shy; ای، لاین&shy;ها در چهار گروه قرار گرفتند که لاین&shy;های موجود در گروه اول و تا حدودی گروه دوم از نظر عملکرد در هر دو شرایط محیطی و نیز شاخص&shy;های تحمل به تنش وضعیت قابل قبولی داشتند، در حالی که بیش از نیمی از لاین&shy;ها حساس به تنش خشکی بودند. در نهایت نتایج تجزیه به مؤلفه&shy; های اصلی هم&shy; خوانی خوبی با نتایج سایر روش&shy;ها داشت. اطلاعات پژوهش حاضر را می &shy;توان در آزمایشات مقایسه عملکرد و سایر برنامه&shy; های به &shy;نژادی آتی مورد استفاده قرار داد.</strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Drought stress is one of the most important environmental factors in reducing barley grain yield and despite recent advances in breeding this crop, there is still a need to improve drought tolerant barley cultivars in the country. In the present study, 81 barley lines were studied during the cropping years of 2018-2019 and 2019-2020 in both normal irrigation and drought stress conditions in the tillering stage. Drought stress was applied using evaporation pan in terms of 50 mm evaporation from the pan. Evaluation of drought stress tolerance using different stress tolerance indices while confirming the existence of genetic diversity, showed that lines No. 38, 48 and 67 with high grain yield in both conditions have high drought tolerance. Most indices had a significant correlation with average yield but the highest correlation with yield was related to K1STI, MP and GMP indices under drought stress and YI, WGMI, K2STI and HM indices under normal irrigation conditions. By cluster analysis, the genotypes were divided into four groups. The genotypes in the first group and to some extent in the second group were acceptable in terms of performance in both environmental conditions and stress tolerance indices, while more than half of genotypes were sensitive to drought stress. Finally, the results of principal component analysis were in good agreement with the results of other methods The information of the present study can be used in performance comparison experiments and other future breeding programs.</div> تجزیه خوشه ای, تنش غیرزیستی, جو, شاخص میانگین هندسی وزنی Abiotic stress, Barley, Cluster analysis, Weighted geometric mean index 71 83 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-997-1&slc_lang=fa&sid=1 Parvaneh Eslami پروانه اسلامی eslamiparvaneh66@yahoo.com 100319475328460015857 100319475328460015857 No Urmia University گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Iraj Bernousi ایرج برنوسی i.bernosi@urmia.ac.ir 100319475328460015858 100319475328460015858 Yes Urmia University گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Saeed Aharizad سعید اهری زاد s.aharizad@yahoo.com 100319475328460015859 100319475328460015859 No University of Tabriz گروه اصلاح و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Jafar Jafarzadeh جعفر جعفرزاده jjafarzadeh52@yahoo.com 100319475328460015860 100319475328460015860 No Agriculture Research, Education and Extension Organization (AREEO) مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران