fa گزینش ژنوتیپ‌های برتر متحمل خشکی گندم دوروم با استفاده از روش‌های مبتنی بر تحلیل گرافیکی اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; خشکی مهم‌ترین عامل محدود کننده تولید گندم دوروم در نواحی مدیترانه‌ای و سایر مناطق می‌باشد. ایران در زمره مناطق خشک و نیمه خشک دنیا قرار دارد. به منظور شناسایی </strong><strong>مؤثرترین</strong><strong> شاخص‌های تحمل تنش خشکی و همچنین ژنوتیپ‌های متحمل خشکی گندم دوروم، این مطالعه </strong><strong>به صورت دو آزمایش مجزا</strong> <strong>(یکی در شرایط آبیاری نرمال و دیگری قطع آبیاری بعد از 50 درصد سنبله‌دهی) انجام شد. در هر آزمایش 20 </strong><strong>لاین امیدبخش گندم دوروم</strong><strong> در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی نیشابور به مدت دو سال زراعی مورد بررسی</strong> <strong>و مقایسه قرار گرفتند. شاخص‌های تحمل تنش با استفاده از میانگین دو ساله عملکرد </strong><strong>محاسبه شدند که عبارت بودند از </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">&nbsp;REI</span></span></strong><strong>و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MP, GMP, STI ,SSI , TOL , YI , YSI , RDI , DI , MRP </span></span></strong><strong>&nbsp;&nbsp;بررسی همبستگی بین شاخص‌ها و عملکرد دانه در دو محیط تنش و بدون تنش با استفاده از نمودار بای‌پلات، نشان داد که شاخص‌های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MP,GMP</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">STI</span></span></strong><strong> بهترین شاخص‌ها جهت شناسایی ژنوتیپ‌های برتر در دو محیط آزمایش بودند. بر اساس چند ضلعی </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">GGEBiplot</span></span></strong><strong> لاین‌های 7 و 8 برترین ژنوتیپ‌ها شناخته شدند. بررسی همزمان عملکرد و پایداری ژنوتیپ‌ها با استفاده از </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">GGEBiplot</span></span></strong><strong> براساس عملکرد دانه در مجموع دو شرایط نیز نشان داد که لاین شماره 7 </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">(</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">ALLA*2/4/ARMENT//SRN_3/NIGRIS_4/3/CANELO_9.1) </span></span></strong><strong>&nbsp;با داشتن عملکرد و پایداری بالا بهترین ژنوتیپ‌ بود. همچنین لاین شماره 7 در بای‌پلات تعیین ژنوتیپ ایده‌ال به عنوان ژنوتیپ برتر شناخته شد. در مجموع نتایج نشان دادند </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">GGEBiplot</span></span></strong><strong> روش مناسبی جهت شناسایی ژنوتیپ‌های برتر براساس بای‌پلات شاخص‌های مختلف در مقابل ژنوتیپ‌ها و گزینش همزمان بر اساس عملکرد و پایداری عملکرد می‌باشند.</strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Drought is the most important limiting factor for durum wheat production in the Mediterranean and other regions. Iran is located in arid and semi-arid parts of the word. In order to identify the most effective stress tolerance indices and the most tolerant durum wheat genotypes, this study was conducted as two separate experiments (one under normal irrigation conditions and the other cut off &nbsp;irrigation after 50% spike) on 20 promising durum wheat lines in a randomized complete block design at three replications. The research was implemented at Neishabour Agricultural Research Station for two cropping seasons. Stress tolerance indices were calculated using the two-year average yield, which were MP, GMP, STI, SSI, TOL, YI, YSI, RDI, DI, MRP and REI. Biplot correlation equations could explain relation between grain yield and calculated indices where GMP, MP and STI were the best ones under both conditions. Lines 7 and 8 were identified as superior genotypes based on GGEBiplot polygon. Keeping in view both yield and stability adopting GGEBiplot, line 7 was favorable. Also Line 7 was ideal genotype in relevant biplot. Generally, results showed that GGEBiplot was suitable methods for identifying superior genotypes based on biplot indices considering both yield and stability.</div> شاخص‌های تحمل تنش, تنش خشکی انتهای فصل,عملکرد, GGEBiplot GGEBiplot, Stress tolerance indices, Terminal drought stress, Yield 159 170 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-656-3&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Vosoughi Rad مهدی وثوقی vosoghi243@gmail.com 100319475328460015491 100319475328460015491 No Sabzevar Branch, Islamic Azad University گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران Matin Jami Moeini متین جامی معینی mat_jami@iaus.ac.ir 100319475328460015492 100319475328460015492 No Sabzevar Branch, Islamic Azad University گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران Majid Taherian مجید طاهریان taherian.m@ut.ac.ir 100319475328460015493 100319475328460015493 Yes Horticulture Crop Research Department, Khorasan Razavi Agricultural and Natural Resources Resaerch and Education Center, AREEO, Mashhad, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران. Mohammad Armin محمد آرمین moh_armin@yahoo.com 100319475328460015494 100319475328460015494 No Sabzevar Branch, Islamic Azad University گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران