fa ارزیابی عملکرد و برخی از صفات زراعی اکوتیپ‌های گیاه بادرشبو (Dracocephalum moldavica L.) تحت شرایط تنش خشکی اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span style="vertical-align:baseline;">&nbsp;&nbsp;&nbsp; بادرشبو</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> (</span></strong><strong><em><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">Dracocephalum moldavica </span></em></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">L<em>.</em></span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">)</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> گیاهی دارویی متعلق به خانواده نعناعیان است که به‌عنوان گیاهی اشتهاآور، آرام‌بخش و بهبود ‌دهنده زخم استفاده می‌شود. </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"><span style="color:black;">تنش خشکی</span></span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> یکی از مهم‌ترین <span style="color:black;">عوامل محدودکننده رشد و تولید گیاهان است که گیاهان را در سطوح مختلف تحت&shy; تأثیر قرار می</span></span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"><span style="color:black;">‌</span></span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"><span style="color:black;">دهد. </span></span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">این پژوهش </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">به‌منظور بررسی تأثیر تنش خشکی بر برخی صفات زراعی و گروه‌بندی </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">14 </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">اکوتیپ بادرشبو، در دو محیط تنش خشکی (</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">120 میلی‌متر تبخیر از تشتک تبخیر)</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">و بدون‌ تنش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">صفات وزن</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تر و</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">خشک</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">اندام هوایی،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">ارتفاع</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بوته، تعداد شاخه جانبی،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">طول</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">و عرض برگ،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">قطر ساقه، طول بزرگترین میانگره،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">درصد و عملکرد اسانس</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">در این پژوهش اندازه‌گیری شدند</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که تنش خشکی اثر معنی‌دار بر تمام صفات مورد بررسی به &shy;جز عرض برگ و طول بزرگترین میانگره داشت. تنش خشکی منجر به کاهش معنی‌دار در </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">وزن</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تر و</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">خشک</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">اندام هوایی،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">ارتفاع</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بوته، تعداد شاخه جانبی،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">طول برگ و</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">قطر ساقه و افزایش معنی‌دار در درصد و عملکرد اسانس شد. همچنین</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> بین اکوتیپ‌ها از نظر کلیه صفات مورد مطالعه اختلاف معنی‌داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشت و برهم&shy;کنش تنش </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">&times;</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> اکوتیپ در صفات وزن تر و خشک اندام هوایی و طول بزرگترین میانگره معنی‌دار بود.</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> اکوتیپ‌های فریدن، گرمسار، خمینی ‌شهر و ارومیه وضعیت بهتری از نظر اکثر صفات مورد بررسی داشتند</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">. اکوتیپ‌های مورد مطالعه در هر دو شرایط بدون‌ تنش و تنش خشکی با استفاده از تجزیه خوشه‌ای </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">به &shy;روش وارد و با محاسبه فاصله اقلیدسی</span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;"> در سه گروه قرار گرفتند. اکوتیپ‌های </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">فریدن، گرمسار، خمینی‌شهر و ارومیه</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بر اساس نتایج تجزیه خوشه‌ای و با استفاده از تمام صفات به‌عنوان اکوتیپ‌های متحمل به خشکی پیشنهاد می‌شوند.</span><strong><span style="vertical-align:baseline;"><span style="color:black;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong></strong></span></div> Moldavian balm (<em>Dracocephalum moldavica </em>L.) is a medicinal plant belongs to the Lamiaceae family, which is used as stomachic, sedative and healing of wound. Drought stress is one of the most important factors limiting the growth and production of crops and affects on plants at different levels. In order to study the effect of drought stress on some agronomical traits of 14 ecotypes of <em>Dracocephalum moldavica </em>L. and their classification, two experiments (under normal and drought stress conditions, 120 mm evaporation from evaporation pan) was carried out using randomized complete block design with four replications. The traits of shoot fresh and dry weight, plant height, number of auxiliary shoots, leaf length and width, stem diameter, length of biggest internode, essential oil content and yield were measured in this research. The results of combined analysis of variance revealed that drought stress had significant effect on all the studied traits except leaf width and length of biggest internode. Drought stress led to a significant decrease in shoot fresh and dry weight, plant height, number of auxiliary shoots, leaf length and stem diameter and a significant increase in essential oil content and yield. Also there were significant differences (p<0.01) among ecotypes in all the studied traits and stress &times; ecotype was significant for fresh and dry weight and length of biggest internode. Faridan, Garmsar, Khomeinishahr and Urmia ecotypes had better performance based on the most studied traits. Studied ecotypes under normal and drought stress conditions were classified in three groups using cluster analysis based on Ward method and using Eucilidian distance. Faridan, Garmsar, Khomeinishahr and Urmia ecotypes are suggested as drought tolerant ecotypes based on cluster analysis using all studied traits.<span dir="RTL"></span> بادرشبو, تجزیه خوشه‌ای, تنش خشکی, عملکرد اسانس Cluster analysis, Drought stress, Dracocephalum moldavica L., Essential oil yield 193 204 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-595-3&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Golestani مسعود گلستانی ma_golestani@yahoo.com 100319475328460014694 100319475328460014694 Yes Payam Noor University گروه کشاورزی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران