fa ارزیابی میانگین عملکرد و پایداری ژنوتیپ‌های عدس با ترکیب ویژگی‌های روش‌های AMMI و BLUP اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong><span style="color:black;">در این پژوهش، 12 ژنوتیپ پیشرفته عدس به‌‌همراه ارقام شاهد کیمیا و گچساران به مدت سه سال زراعی (92-1389) در مناطق گچساران، گنبد، خرم‌آباد و مغان در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار کشت ‌شدند. </span></strong><strong><span style="color:black;">آزمون </span></strong><strong><span style="color:black;">نسبت درست‌نمایی</span></strong><strong><span style="color:black;"> (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">LRT</span></span></strong><strong><span style="color:black;">) نشان ‌داد که برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه معنی‌دار بود و از‌ این‌رو </span></strong><strong><span style="color:black;">تجزیه مقادیر منفرد (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">SVD</span></span></strong><strong><span style="color:black;">) </span></strong><strong><span style="color:black;">بر روی </span></strong><strong><span style="color:black;">ماتریس بهترین پیش‌بینی‌های نااُریب خطی (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">BLUP</span></span></strong><strong><span style="color:black;">ها) از برهمکنش‌های ژنوتیپ در محیط</span></strong><strong><span style="color:black;">، برای ارزیابی پایداری ژنوتیپ‌ها انجام شد. </span><span dir="RTL"><span style="color:black;">نمودار گرمایی مبیّن تنوع عملکرد دانه ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مختلف بود. </span></span></strong></span><span style="font-size:11px;"><strong><span style="color:black;"> همچنین نمودار موزائیکی نشان داد که </span></strong><strong><span style="color:black;">سهم </span></strong><strong><span style="color:black;">مجموع مربعات ژنوتیپ (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">G</span></span></strong><strong><span style="color:black;">) و برهمکنش ژنوتیپ در محیط (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">GE</span></span></strong><strong><span style="color:black;">) در </span></strong><strong><span style="color:black;">مجموع مربعات کل (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">TSS</span></span></strong><strong><span style="color:black;">)</span></strong><strong><span style="color:black;"> به‌ترتیب </span></strong><strong><span style="color:black;">17/53درصد</span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong><strong><span style="color:black;">82/47درصد</span></strong><strong><span style="color:black;"> بود. </span></strong><strong><span style="color:black;">آزمون اسکریت</span></strong><strong><span style="color:black;"> نشان ‌داد</span></strong><strong><span style="color:black;"> که پنج مؤلفه اصلی اول سهم قابل توجهی در توجیه ماتریس </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">GEI</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> حاصل از </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">BLUP</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> داشتند، به‌طوری‌که مؤلفه اصلی اول و دوم به‌ترتیب فقط 32/28درصد و 26/95درصد از تغییرات </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">GEI</span></span></strong> <strong><span style="color:black;">را توجیه می‌کردند.</span></strong><strong><span style="color:black;"> بای‌پلات اولین مؤلفه اصلی محیط در برابر عملکرد اسمی نشان داد که ژنوتیپ‌های 8، 4، 3، 14 و 7 با توجه به کمترین نمره‌های مؤلفه اصلی اول، سهم ناچیزی در برهمکنش ژنوتیپ در محیط داشتند و از پایداری بیشتری برخوردار بودند. بای‌پلات عملکرد دانه در برابر </span></strong><strong><span style="color:black;">میانگین وزنی نمرات مطلق (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">WAASB</span></span></strong><strong><span style="color:black;">)</span></strong><strong><span style="color:black;">، ژنوتیپ‌ها را در چهار ناحیه جای داد، به‌طوری‌که ژنوتیپ‌های 4، 6، 8، 9، 10 و 12 در ناحیه چهارم به‌دلیل بزرگی متغیر پاسخ (داشتن عملکرد بالا) و پایداری بالا (مقادیر پایین </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">WAASB</span></span></strong><strong><span style="color:black;">)، بسیار پرمحصول و پایدار بودند. شناسایی ژنوتیپ‌ها با معیار </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">WAASBY</span></span></strong> <strong><span style="color:black;">(میانگین وزنی پایداری </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">WAASB</span></span></strong></span><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"><span style="font-size:11px;"> و عملکرد دانه) نشان داد که ژنوتیپ‌های 4، 6، 8 و 9 پرمحصول و پایدار بودند و می‌توانند نامزد معرفی ارقام جدید باشند.</span> </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong></div> &nbsp; <div style="text-align: justify;">In this research, 12 selective advanced genotypes of lentil with Kimia and Gachsaran checks were grown for three growing years (2010-2013) in four locations including Gachsaran, Gonbad, Khoramabad and Moghan using randomized complete block design with three replicates in each location. The heatmap plot indicated the variation of seed yield of genotypes in different environments. Mosaic plot showed that the portion of sum squares of genotype (G) and sum squares of genotype by environment interaction (GEI) in total sum of squares (TSS) were 17.53% and 82.47%, respectively. The likelihood ratio test (LRT) indicated that the effect of GEI was significant on seed yield and therefore for evaluation of stability of genotypes, singular value decomposition (SVD) was performed on the matrix of best linear unbiased prediction (BLUPs) of GEI. The screet test showed that the first five principal components had a significant contribution in the GEI matrix derived from BLUP, as the first and second principal components explained only 32.28% and 26.95% of the GEI variation, respectively. The bilot of first principle component (PC1) of the environment versus nominal yield showed that genotypes 8, 4, 3, 14 and 7, due to the lowest scores of the PC1, had a small share in the GEI and were more stable. Biplot of seed yield versus WAASB (weighted average of absolute scores) placed genotypes in four regions, so that the genotypes 4, 6, 8, 9, 10 and 12 in the fourth region were very productive and stabile due to the large value of response variable (high seed yield) and high stability (low values of WAASB). Identification of genotypes with WAASBY (weighted average of the stability (WAASB) and mean performance (Y)) showed genotypes 4, 6, 8 and 9 as high yielding and stable, and therefore can be candidate for cultivar introduction.</div> &nbsp; تجزیه مقادیر منفرد, گزینش همزمان, میانگین وزنی نمرات مطلق, نمودار گرمایی, نمودار موزائیکی Heatmap plot, Mosaic plot, Single Value Decomposition (SVD), Simultaneous Selection, Weighted average of absolute scores 160 170 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-96-7&slc_lang=fa&sid=1 Rahmatollah Karimizadeh رحمت‌الله کریمی‌زاده R.karimizadeh@areeo.ac.i 100319475328460014658 100319475328460014658 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران Payam Pezeshkpour پیام پزشک‌پور Papezeshkpour@yahoo.com 100319475328460014659 100319475328460014659 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران Mohammad Barzali محمد برزعلی barzali@hotmail.com 100319475328460014660 100319475328460014660 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Asghar Mehraban اصغر مهربان asgharmehraban@gail.com 100319475328460014661 100319475328460014661 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Peyman Sharifi پیمان شریفی peyman.sharifi@gmail.com 100319475328460014662 100319475328460014662 Yes Rasht Branch, Islamic Azad University گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران