fa ارزیابی پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌های کلزای زمستانه با استفاده از روش‌های ناپارامتری اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span dir="RTL">ارزیابی ژنوتیپ‌های کلزا تحت شرایط محیطی مختلف، می‌تواند در شناسایی ژنوتیپ‌های پایدار و با پتانسیل عملکرد بالا مفید باشد. به منظور مطالعه پایداری عملکرد ژنوتیپ‌های کلزای زمستانه، تعداد نه لاین پیشرفته جدید به همراه چهار رقم اکاپی، احمدی، نیما و نفیس در شش ایستگاه‌ تحقیقاتی اصفهان، همدان، کرج، کرمانشاه، خوی و زرقان در چارچوب طرح بلوک‌های کامل تصادفی به مدت دو سال زراعی (96-1394) ارزیابی شدند. نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثر محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ &times; محیط معنی‌دار بود. معنی‌دار بودن برهمکنش ژنوتیپ &times; محیط، بیانگر واکنش متفاوت ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مختلف بود؛ از اینرو، امکان تجزیه پایداری ژنوتیپ‌ها وجود داشت. تجزیه خوشه‌ای میانگین عملکرد دانه و آماره‌های ناپارامتری، ژنوتیپ‌های کلزا را در سه گروه اصلی قرار داد. بر اساس میانگین رتبه همه آماره‌های ناپایداری مورد مطالعه، ژنوتیپ‌های </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G1</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G2</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G5</span><span dir="RTL"> و </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G13</span><span dir="RTL"> با کمترین مقادیر میانگین رتبه به عنوان پایدارترین و ژنوتیپ‌های </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G4</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G11</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G7</span><span dir="RTL"> و </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G9</span><span dir="RTL"> با بیشترین میانگین رتبه به عنوان ناپایدارترین ژنوتیپ‌ها شناسایی شدند. همچنین نتایج نشان داد که آماره‌های ناپارامتری </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">Si⁽³⁾</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">Si⁽⁶⁾</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">NPi⁽²⁾</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">NPi⁽³⁾</span><span dir="RTL">، </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">NPi⁽⁴</span>^{<span style="font-family:Calibri,sans-serif;">)</span>}<span dir="RTL"> و </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">KR</span><span dir="RTL"> با میانگین عملکرد دانه و مفهوم دینامیک پایداری رابطه داشتند، ازاین رو استفاده از این روش‌ها برای گزینش ژنوتیپ‌های پایدار با عملکرد بالا در کلزای زمستانه مناسب می‌باشند. بر اساس این آماره‌ها ژنوتیپ‌های </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G13</span><span dir="RTL"> با میانگین عملکرد دانه 4086 کیلوگرم در هکتار و </span><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">G2</span><span dir="RTL"> با میانگین عملکرد دانه 3829 کیلوگرم در هکتار به عنوان ژنوتیپ‌های پایدار با عملکرد بالا شناسایی شدند و برای کشت در اقلیم سرد و معتدل سرد کشور پیشنهاد می‌شوند. </span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Evaluating of the rapeseed genotypes under different environmental conditions would be useful to identify genotypes with stable and high yield potential. In order to study yield stability of winter rapeseed genotypes, 9 new advanced lines along with four cultivars Okapi, Ahmadi, Nima and Nafis were evaluated in a randomized complete block design in six experimental field stations including Esfahan, Hamedan, Karaj, Kermanshah, Khoy and Zarghan during 2015&ndash;2017 growing seasons. Results of combined analysis of variance indicated that the effects of environments, genotypes and genotype &times; environment interaction were significant, suggesting that the genotypes responded differently in the studied environment conditions. So, there was the possibility of stability analysis. Cluster analysis based on the mean yield and nonparametric stability statistics showed that there were three main clusters. According to mean rank of nonparametric stability parame<a name="_GoBack"></a>ters, the genotypes G1, G2, G5 and G13 with the lowest value for mean rank were stable, whereas genotypes G4, G11, G7 and G9 with highest values were unstable. Also, the results indicated that the nonparametric statistics S_i⁽³⁾, S_i⁽⁶⁾, NP_i⁽²⁾, NP_i⁽³⁾, NP_i⁽⁴⁾ and KR were associated with mean seed yield and the dynamic concept of stability. Therefore, these methods were suitable for selecting stable and high yielding genotypes in winter rapeseed. Based on these parameters, the genotypes G13 and G2 with mean seed yield 4086 and 3829 kg h^-1 respectively, were identified as high yield stable genotypes. So, these genotypes could be used for cultivation in cold and mild cold regions of the country.</div> اقلیم سرد و معتدل سرد, برهمکنش ژنوتیپ × محیط, تجزیه پایداری, روش‌های ناپارامتری, کلزا Genotype × environment interaction, Cold and mild cold climate, Non-parametric methods, Stability analysis, Rapeseed 202 212 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-825-1&slc_lang=fa&sid=1 Bahram Alizadeh بهرام علیزاده alizadeh.bahram@gmail.com 100319475328460020988 100319475328460020988 Yes Oil Crops Research Department, Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran بخش تحقیقات دانه‌های روغنی، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Abbas Rezaizad عباس رضایی زاد arezaizad@yahoo.com 100319475328460020989 100319475328460020989 No Crop and Horticultural Science Research Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Kermanshah, Iran بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه ایران Mohammad Yazdandoost Hamedani محمد یزداندوست همدانی myazdandoost@yahoo.com 100319475328460020990 100319475328460020990 No Seed and Plant Improvement Research Department, Hamedan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Hamedan, Iran بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران Gholamhossein Shiresmaeili غلامحسین شیراسماعیلی shiresmaeili@yahoo.com 100319475328460020991 100319475328460020991 No Department, Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Isfahan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی- باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران Farshad Nasserghadimi فرشاد ناصرقدیمی nasserghadimi@gmail.com 100319475328460020992 100319475328460020992 No Khoy Agricultural and Natural Resources Research Station, Seed and Plant Improvement Research Department, West Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوی، بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی Hamid Reza Khademhamzeh حمیدرضا خادم حمزه hrkhademhamzeh@yahoo.com 100319475328460020993 100319475328460020993 No Crop and Horticultural Science Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران Amir Gholizadeh امیر قلی‌زاده gholizadehamir68@gmail.com 100319475328460020994 100319475328460020994 No Assistant Professor, Crop and Horticultural Science Research Department, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران