fa ارزیابی پایداری ژنوتیپ‌های گندم دوروم به روش GGE بای‌پلات اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span style="color:black;">تعداد 19 لاین گندم دوروم برگزیده از آزمون مقدماتی عملکرد به‌همراه رقم شاهد دهدشت در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در پنج منطقه گچساران، گنبد، مغان، خرم‌آباد و ایلام طی سه سال زراعی 1394-1391 بررسی شدند. تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر ژنوتیپ، سال و مکان و برهمکنش سال &times; مکان، سال &times; ژنوتیپ و ژنوتیپ &times; سال &times; مکان بر عملکرد دانه معنی‌دار بود. </span></strong><strong><span style="color:black;">آزمون اسکریت</span></strong><strong><span style="color:black;"> نشان داد که</span></strong><strong><span style="color:black;"> چهار مؤلفه اصلی اول سهم قابل توجهی در توجیه برهمکنش ژنوتیپ در محیط (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">GEI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">) داشتند</span></strong><strong><span style="color:black;">، به‌طوری‌که مؤلفه اصلی اول و دوم به‌ترتیب 70/22</span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Traditional Arabic;">٪</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و 71/18</span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Traditional Arabic;">٪</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> از تغییرات را توجیه می‌کردند. </span></strong><strong><span style="color:black;">نمودار موزائیکی نشان داد که </span></strong><strong><span style="color:black;">54/11</span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Traditional Arabic;">٪</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> از تنوع کل ناشی از اثر ژنوتیپ و 46/88</span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:Traditional Arabic;">٪</span></span></strong><strong><span style="color:black;"> ناشی از برهمکنش ژنوتیپ در محیط بود.</span></strong> <strong><span style="color:black;">نمودار گرمایی نیز نشان داد که ژنوتیپ‌های 16، 19 و 20 دارای عملکرد بالا در بسیاری از محیط‌ها بودند. </span></strong><strong><span style="color:black;">نمای چندضلعی بای‌پلات نشان داد که </span></strong><strong><span style="color:black;">ژنوتیپ‌های 8، 7، 20 و 13 با توجه به نزدیک بودن به مبدأ بای‌پلات، ژنوتیپ‌هایی با پایداری عمومی بالا به محیط‌های آزمایشی بودند و همچنین ژنوتیپ‌های 18، 15 و 11 سازگار به هیچ‌کدام از محیط‌ها نبودند</span></strong><strong><span style="color:black;">. </span></strong><strong><span style="color:black;">مطالعه همزمان اثر ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ در محیط</span></strong> <strong><span style="color:black;">با نمای محور تستر متوسط (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">ATC</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">) از بای‌پلات نشان داد </span></strong><strong><span style="color:black;">که </span></strong><strong><span style="color:black;">ژنوتیپ‌های نزدیک به محور </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">ATC</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">، شامل ژنوتیپ‌های 2، 7، 1 و 20 علاوه بر پایدار بودن نسبت به بقیه ژنوتیپ‌ها، دارای عملکرد بالاتر از متوسط کل بودند و می‌توانند به‌عنوان ژنوتیپ‌های پایدار در نظر گرفته شوند. نمای بای‌پلات ژنوتیپ ایده‌آل نیز نشان داد که ژنوتیپ‌های 1</span></strong> <strong><span style="color:black;">&nbsp;و 2 نزدیک‌ترین ژنوتیپ به ژنوتیپ ایده‌آل و در نتیجه مطلوب‌ترین آن‌ها بودند.</span></strong> <strong><span style="color:black;">نمای برداری</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman Bold,serif;">GGE </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">&nbsp;بای‌پلات نشان ‌داد که محیط‌های با توانایی تمایز و نمایندگی (1 و 3)، محیط‌های مناسبی برای انتخاب ژنوتیپ‌های سازگار بودند.</span></strong> <strong><span style="color:black;">در مجموع، ژنوتیپ‌های </span></strong><strong><span style="color:black;">8، 7، 20 و 13 </span></strong><strong><span style="color:black;">با نماهای مختلف بای‌پلات، علاوه بر پایداری از عملکرد بالاتری نیز برخوردار بودند و می‌توانند برای گزینش یا توصیه رقم استفاده شوند.</span><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 Mitra;"></span></span></strong></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Nineteen durum wheat lines selected from preliminary yield trial along with Dehdasht as a control cultivar, were evaluated in a randomized complete block design with three replications at five regions in Iran including Gachsaran, Gonbad, Khoramabad, Moghan and Ilam during three cropping seasons of 2012-2015. Combined analysis of variance indicated significant effects of year, location, genotype and year <span dir="RTL">&times;</span> location, year <a name="OLE_LINK12"></a><a name="OLE_LINK11"><span dir="RTL">&times;</span></a> genptype and year <a name="OLE_LINK10"></a><a name="OLE_LINK9"><span dir="RTL">&times;</span></a> location <span dir="RTL">&times;</span> genotype interactions on durum wheat grain yield. Screet test indicated the first foure principal components had high contribution of geenotype <span dir="RTL">&times;</span> environmentinteractions (GEI), so that the PC1 and PC2 was explained 22.0% and 18.71% of GEI variation. <a name="OLE_LINK39"></a><a name="OLE_LINK38">Mosaic plot revealed that 11.54% of total variation is illustrated by genotype and 88.46% by GEI effects. </a>Heatmap plot was also indicated G16, G19 and G20 had high grain yield in many of environments. The polygon view of biplot indicated G8, G7, G20 and G13 were as stable genotypes to the tested environments according to the closest distance to biplot origin, while &nbsp;G18, G15 and G11 was not adaptable to any of environments. The simultaneous studying of the effects of genotype (G) and genotype-environment interactions (G&times;E) by average tester coordinate (ATC) view of biplot illustrated that G2, G7, G1 and G20, in addition to high grain yield, are also more stable to the tested environments than the other genotypes, and can be proposed as stable genotypes. G1 and G2 are placed close to the ideal genotype, are most desirable than the other genotypes. The vector view of GGE biplot indicated discriminating and representative environments (E5 and E3) are good environments for selecting generally adapted genotypes. Consequently, G7, G8, G20 and G13 with strong stability and high grain yield can be used in selection/ recommendation process of cultivar.</div> تنوع ژنتیکی, ژنوتیپ در محیط, ژنوتیپ ایده‌آل, نمودار موزائیکی, نمودار گرمایی Genetic Divergence, Genotypes × Environment, Ideal Genotypes, Mosaic Plot,Heatmap Plot 1 17 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-96-6&slc_lang=fa&sid=1 Rahmatollah Karimizadeh رحمت‌الله کریمی‌زاده R.karimizadeh@areeo.ac.i 100319475328460020878 100319475328460020878 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران Tahmasb Hosseinpour طهماسب حسین‌پور Th35740@yahoo.com 100319475328460020879 100319475328460020879 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران Jabar Alt Jafarby جبار آلت‌جعفربای jafarby@yahoo.com 100319475328460020880 100319475328460020880 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گنبد، ایران Kamal Shahbazi Homonlo کمال شهبازی هومونلو kamal.shahbazi@yahoo.com 100319475328460020881 100319475328460020881 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مغان، ایران Mohammad Armion محمد آرمیون m.armion@gmail.com 100319475328460020882 100319475328460020882 No Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران Peyman Sharifi پیمان شریفی sharifi@iaurasht.ac.ir 100319475328460020883 100319475328460020883 Yes Islamic Azad University گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران