fa ارزیابی تنوع موروفولوژیک در توده‌های محلّی نخود تیپ دسی غرب کشور اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>اصلاح و معرفی آخرین رقم نخود تیپ دسی به بیش از 40 سال قبل برمی‌گردد. این پروژه تحقیقاتی به منظور خالص &shy;سازی و ارزیابی تنوع ژنتیکی توده&shy; های محلی نخود تیپ دسی مناطق کردستان، آذربایجان &shy;غربی و آذربایجان &shy;شرقی اجراء شد. طی سال&shy; های 93-1391 بذر توده‌های محلی از مناطق یاد شده جمع آوری و بطور فیزیکی خالص&shy; سازی گردید. در سال1394، 70 ژنوتیپ برتر به‌همراه دو رقم شاهد کاکا و پیروز در قالب طرح لاتیس مستطیل</strong> <strong>ساده 9&times;8 در سه ایستگاه سارال کردستان، مراغه و ارومیه در شرایط دیم کشت و ارزیابی شدند. در مدت اجرای آزمایش، از صفات استقرار بوته، تعداد روز از کاشت تا گلدهی، تعداد روز از کاشت تا رسیدگی، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، ارتفاع بوته، وزن صد دانه و عملکرد دانه یادداشت&shy; برداری شدند. تجزیه واریانس مرکب، وجود تفاوت معنی&shy; دار بین ژنوتیپ&shy; ها از نظر تعداد روز از کاشت تا رسیدگی، تعداد دانه در غلاف، تعداد غلاف در بوته، وزن صد دانه و عملکرد دانه نشان داد. همچنین اثر متقابل ژنوتیپ در مکان برای صفات تعداد روز از کاشت تا رسیدگی، تعداد غلاف در بوته، ارتفاع بوته و عملکرد دانه معنی&shy; دار بود. بیشترین میزان عملکرد دانه مربوط به ژنوتیپ شماره 2 بود، که با شاهد پیروز اختلاف معنی&shy; داری نداشت. بالاترین وراثت&shy; پذیری به ترتیب مربوط به صفات وزن صد دانه، عملکرد دانه و تعداد روز از کاشت تا گلدهی بود. از بین این صفات عملکرد دانه بیشترین پیشرفت ژنتیکی را داشت. </strong><strong>نتایج حاصل از تجزیه خوشه &shy;ای، ژنوتیپ&shy; ها را در چهار کلاس گروه بندی کرد. این نتایج با استفاده از تجزیه تابع تشخیص، با دقت 98 درصد تائید شدند. نتایج حاصل از تجزیه به مؤلفه &shy;های اصلی و ترسیم گرافیکی بای&shy;پلات نشان داد که </strong><strong>عملکرد دانه با تعداد غلاف در بوته و وزن صد دانه همبستگی مثبت و معنی&shy; دار داشت. </strong><strong>از طرف دیگر، ژنوتیپ&shy; های شماره 1، 2، 21و 67 را می&shy; توان به عنوان بهترین ژنوتیپ &shy;ها برای </strong><strong>برنامه</strong><strong>‌های اصلاحی معرفی نمود</strong><strong><span dir="LTR"> .</span></strong></span> <strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;"></span></span></strong> <strong><span dir="LTR"></span></strong></div> <pre style="text-align: justify;"> <span style="font-family:Times New Roman;">Development of the last Dise type chickpea cultivar goes back more than 40 years<span dir="RTL">.</span> This project was performed aimed to purify and evaluate genetic variation of local Desi type chickpea landraces of Kurdistan, West Azerbaijan and East Azerbaijan. During 2012-14 seed of local varieties of these locations were collected and purified physically. In 2015, 70 top lines along with two control varieties, Kaka and Pirouz were cultivated and evaluated in an 8 &times; 9 simple rectangular lattice design at three stations including Saral of Kurdistan, Maragheh and Urmia. During the experiment period, traits including plant standing, days to flowering, days to maturity, seed per pod, pod per plant, plant height, 100 seeds weight and seed yield were recorded. Combined analysis of variance was revealed significant differences among genotypes for days to maturity, seed per pod, pod per plant, 100 seeds weight and seed yield. Also, the interaction of genotype&times; location was significant for traits of days to maturity, pod per plant, plant height and seed yield. The highest seed yield was obtained by line No. 2, which was not significantly different from the check variety, Pirouz. The highest heritability was related to the 100 seeds weight, seed yield and number of days to flowering, respectively. Among these traits, grain yield had the greatest genetic advance. According to the results of cluster analysis, genotypes were grouped into four classes. These results were confirmed with 98% accuracy using discriminant function analysis. The results of principle component analysis and graphical display of biplot showed that the grain yield was positive and significant correlation with the number of pods per plant and the weight of one hundred seeds. On the other hand, genotypes No. 1, 2, 21 and 67 could be identified as the best genotypes for improvement programs.</span></pre> Cicer arietinum L., نخود تیپ دسی, تنوع ژنتیکی, عملکرد دانه, خصوصیات زراعی, زراعت دیم Desi Type Chickpeas, Cicer Arietinum L., Grain Yield, Agronomic Characteristics, Dryland Farming 189 201 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-954-1&slc_lang=fa&sid=1 Homayoun Kanouni همایون کانونی hkanouni@gmail.com 100319475328460020957 100319475328460020957 Yes Field and Horticultural Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج Davoud Sadeghzadeh داود صادق زاده اهری ddsadeghzade@yahoo.com 100319475328460020958 100319475328460020958 No Food Legume Research Department, Dryland Agricultural Research Institute, AREEO, Maragheh, Iran بخش تحقیقات حبوبات، موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران Ali Saeid علی سعید sdalisaeid@yahoo.com 100319475328460020959 100319475328460020959 No Field and Horticultural Research Department, West Azerbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Urmia, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجانغربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران mohammad kamaledin Abbasi محمد کمال الدین عباسی mkamaledina@gmail.com 100319475328460020960 100319475328460020960 No Field and Horticultural Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj, Iran بخش تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران Amin Rostami امین رستمی rostami.amir@gmail.com 100319475328460020961 100319475328460020961 No Field and Horticultural Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj, Iran بخش تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران Kazem Sotoudeh Maram کاظم ستوده مرام Setodemaramkazem@gmail.com 100319475328460020962 100319475328460020962 No Field and Horticultural Research Department, West Azerbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Urmia, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجانغربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران Ali Hesami علی حسامی alihesami@yahoo.com 100319475328460020963 100319475328460020963 No Field and Horticultural Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj, Iran بخش تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران