fa بررسی پایداری عملکرد دانه گندم دوروم در مناطق گرم ایران تحت شرایط نرمال و تنش خشکی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>&nbsp;با توجه به محدودیت آب کشاورزی در اغلب مناطق ایران بویژه مناطق گرم کشور، شناسایی و معرفی ژنوتیپ‌هایی که در هر دو شرایط نرمال و تنش خشکی پتانسیل عملکرد&nbsp; و پایداری عملکرد بالایی داشته باشند، از اهمیت ویژه ای برخوردار است.</strong><strong> به منظور بررسی اثر متقابل ژنوتیپ در محیط بر روی عملکرد دانه گندم دوروم در دو شرایط نرمال و تنش خشکی</strong> <strong>و دستیابی به </strong><strong>ژنوتیپ</strong><strong><em><span dir="LTR">&shy;</span></em></strong><strong>هایی </strong><strong>با عملکرد پایدار در هر دو شرایط، تعداد 19 لاین و رقم گندم دوروم به همراه یک رقم گندم نان (مهرگان) بعنوان شاهد در دو ایستگاه</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">&shy;</span></span></strong><strong> تحقیقاتی اهواز و داراب با اعمال تنش خشکی و در دو ایستگاه تحقیقاتی دزفول و خرم آباد بدون اعمال تنش در قالب طرح بلوک &shy;های کامل تصادفی با سه تکرار و به مدت دو سال</strong> <strong>&nbsp;زراعی (98-1397 و 97-1396)&nbsp; کشت گردید.</strong><strong><span style="color:black;"> پس از برداشت، </span></strong><strong><span style="color:black;">تجزیه واریانس مرکب و</span></strong><strong> تجزیه پایداری به روش غیر پارامتری رتبه و انحراف معیار رتبه&nbsp; و روش چند متغیره امی بر روی داده</strong><strong><span dir="LTR">&shy;</span></strong><strong>های عملکرد دانه <span style="color:black;">انجام شد. نتایج نشان داد که ژنوتیپ</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">&shy;</span></span></strong><strong><span style="color:black;">های شماره </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-4</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">&nbsp;D-96-6 </span></span></strong><strong><span style="color:black;">با خرم آباد، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-5</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">،</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-9</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;">و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-18</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;">با اهواز و ژنوتیپ شماره </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-16</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> در کنار گندم نان مهرگان (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-3</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">) با داراب و دزفول سازگاری خصوص خوبی دارند. براساس میانگین عملکرد دانه و آماره پایداری</span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">ASV</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;">&nbsp;در مدل </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">AMMI1</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">، ژنوتیپ های شماره </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">D-</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">96-11</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-17</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">&nbsp;D-96-18</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;">و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-20</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و براساس رتبه و انحراف معیار رتبه، ژنوتیپ &shy;های </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-13</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong>&nbsp;<strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-18</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;">بعنوان ژنوتیپ</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">&shy;</span></span></strong><strong><span style="color:black;">هایی با عملکرد و پایداری عملکرد بالا انتخاب شدند. در نهایت ژنوتیپ شماره </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">D-96-18</span></span></span></strong></span><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"><span style="font-size:11px;"> که براساس هر دو روش از عملکرد و پایداری عملکرد بیشتری برخوردار بودند، بعنوان ژنوتیپ&nbsp; برتر برای کشت در هردو شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی آخر سال انتخاب شد.</span> </span></span></span><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></strong> </strong></div> <div style="text-align: justify;">Due to inadequate agricultural water in warm area of Iran, Identification and introduction of stable and adaptable genotypes with high grain yield in non-stress and drought stress conditions is the most important issue in durum wheat breeding program. In order to study adaptability and grain yield stability of durum wheat genotypes in non-stress and terminal drought stress conditions, 19 durum line/cultivars along with Mehregan, as a check commercial bread wheat cultivar, were used. Genotypes assessed in four locations, i.e. Ahvaz and Darab for drought stress conditions and Dezful and Khorramabad for normal conditions in two cultivation years, 2017-18 and 2018-19. The experiments were conducted in a RCBD design with three replications. For grain yield, combined analyses of variance and stability analysis using parametric and non-parametric methods such as AMMI, Ranking and STDEV of Ranking were undertaken. Based on the results, Genotypes with specific adaptation were included: D-96-4 and D-96-6 for Khorramabad; D-96-5, D-96-9 and D-96-18 for Ahvaz; D-96-3(Mehregan) and D-96-16 for Darab and Dezful. Genotypes D-96-11, D-96-17, D-96-18 and D-96-20 were selected as stable and wide adaptable based on mean yield and ASV parameter in AMMI1 model and genotypes D-96-13 and D-96-18 were selected based on ranking and STDEV of ranking. Finally, based on the results of two methods, Genotype D-96-18 with high grain yield and the low G&times;E interaction was selected as a superior durum wheat line in both non-stress and drought stress conditions.</div> اثر متقابل ژنوتیپ و محیط, دوروم, تجزیه امی, تنش خشکی, پایداری و سازگاری AMMI, Drought stress, Durum, G×E interaction, Stability analysis, Yield 80 90 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-299-1&slc_lang=fa&sid=1 Tohid Najafi Mirak توحید نجفی میرک tnmirak@yahoo.com 100319475328460020908 100319475328460020908 Yes Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Manoochehr Dastfal منوچهر دستفال mdastfal1@yahoo.com 100319475328460020909 100319475328460020909 No Seed and Plant Improvement Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Darab, Iran بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، داراب، ایران Hosein Farzadi حسین فرزادی farzadi_hosein@yahoo.com 100319475328460020910 100319475328460020910 No Seed and Plant Improvement Department, Dezful Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Dezful, Iran بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی دزفول، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، دزفول، ایران Manoochehr Sayyahfar منوچهر سیاح فر sayyahfar@gmail.com 100319475328460020911 100319475328460020911 No Seed and Plant Improvement Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Khorramabd, Iran بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران Bahram Andarzian بهرام اندرزیان 100319475328460020912 100319475328460020912 No Seed and Plant Improvement Department, Khoozestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Ahvaz, Iran بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران