fa ارزیابی تحمل تنش خشکی در لاین‌های گندم دوروم براساس شاخص‌های تحمل تنش اصلاح نباتات General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;<span style="font-size:11px;">&nbsp;&nbsp; به منظور ارزیابی تحمل تنش خشکی در ژنوتیپ‌های گندم دوروم، آزمایشی در مرکز تحقیقات دیم گچساران طی سال زراعی 97-1396 انجام شد. تعداد 18 ژنوتیپ گندم دوروم در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار تحت دو شرایط دیم و آبیاری تکمیلی مورد بررسی قرار </span></span></span></strong><span style="font-size:11px;"><strong>گرفت. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که آبیاری تکمیلی باعث افزایش معنی‌دار عملکرد دانه گردید. در شرایط آبیاری تکمیلی ژنوتیپ‌های</strong> <strong>16، 17 و 18 و در</strong> <strong>شرایط دیم ژنوتیپ‌های 4، 16 و 17 بیشترین عملکرد دانه در هکتار را داشتند. نتایج تجزیه همبستگی بین ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی</strong><strong> تحمل به تنش</strong><strong> و ﻋﻤﻠﮑﺮد دانه درﺷﺮایﻂ دیﻢ و آﺑﯿﺎریﺗﮑﻤﯿﻠﯽ نشان داد که ﺑﯿﻦ ﻋﻤﻠﮑﺮد داﻧﻪ در شرایط دیم </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">YS</span></span></strong><strong>)</strong> <strong>با</strong><strong> شاخص خشکی نسبی </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">RDI</span></span></strong><strong>)</strong><strong>، شاخص بهره‌وری </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MP</span></span></strong><strong>)</strong><strong>، شاخص تحمل به تنش </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">STI</span></span></strong><strong>)،</strong><strong> شاخص عملکرد </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">YI</span></span></strong><strong>)</strong><strong>، شاخص میانگین هندسی بهره‌وری </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">GMP</span></span></strong><strong>)</strong><strong>، شاخص جدید مقاومت به خشکی </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DI</span></span></strong><strong>)</strong><strong>، شاخص تحمل به تنش بهبود یافته (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MSTI</span></span></strong><strong>)،</strong><strong> شاخص</strong><strong> میزان محصول محیط غیرتنش و تنش </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SNPI</span></span></strong><strong>)</strong><strong> و شاخص میانگین هارمونیک </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">HARM</span></span></strong><strong>)</strong> <strong>ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽﻣﺜﺒﺖ و معنی‌داری </strong><strong>وجود داشت و</strong> <strong>ایﻦ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺳﺎیﯽ ﻻیﻦﻫﺎی ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺑﻪ ﺧﺸﮑﯽ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ، ﺷﺎﺧﺺ </strong><strong>حساسیت به تنش </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SSI</span></span></strong><strong>)</strong><strong>، </strong><strong>شاخص ثبات عملکرد </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">YSI</span></span></strong><strong>)</strong><strong>، شاخص تحمل تنش‌های غیرزنده </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">ATI</span></span></strong><strong>)</strong> <strong>و شاخص درصد حساسیت به تنش </strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SSPI</span></span></strong><strong>) </strong><strong>در تمایز لاین‌ها نقش زیادی نداشتند. نتایج روش تجزیه خوشه‌ای نشان داد که ژنوتیپ‌ها در چهار گروه مجزا طبقه‌بندی شدند و </strong><strong>ژنوتیپ‌های 4، 16 و 17 که در گروه چهارم قرار داشتند که دارای بالاترین شاخص‌های تحمل نسبت به سایر ژنوتیپ‌ها بودند و ژنوتیپ‌های متحمل شرایط دیم شناخته شدند. ژنوتیپ‌های 7، 8 و 10 پایین‌ترین میزان عملکرد و همچنین پایین&shy;ترین مقدار برای اکثر شاخص‌ها را داشتند و جزو حساس‌ترین ژنوتیپ‌ها به شرایط دیم بودند. نتایج تجزیه به عامل‌ها بر اساس شاخص‌های تحمل نیز نتایج بالا را تایید کرد. </strong><br> &nbsp;</span></div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; In order to evaluate the drought stress tolerance of durum wheat genotypes, an experiment was conducted at Gachsaran Dryland Research Center, Iran during 2017-18. A total of 18 durum wheat genotypes were studied in a randomized complete block design with four replications under rainfed and supplementary irrigation conditions. The results of combined analysis of variance showed that supplementary irrigation significantly increased grain yield. In supplementary irrigation condition, the genotypes 16, 17 and 18 and in rain fed condition the genotypes 4, 16 and 17 had the highest grain yield per hectare. The stress tolerance indices were calculated based on yield of genotypes in rain fed and supplementary irrigation conditions. With considering of significant positive correlation between grain yield in the rain fed condition (YS) with relative drought index (RDI), mean productivity index (MP), stress tolerance index (STI), yield index (YI), geometric mean productivity index (GMP), new drought resistance index (DI), improved stress tolerance index (MSTI), non-Stress Environmental Stress Index (SNPI) and harmonic Mean Index (HARM), these indices are suitable for identification of stress tolerant lines. Stress susceptibility index (SSI), yield stability index (YSI), abiotic stress tolerance index (ATI) and stress sensitivity percentage index (SSPI) did not play a significant role in the differentiation of genotypes. On the other hand, there was a significant positive correlation between grain yield in supplemental irrigation with TOL, MP, YI, MSTI, SSPI, ATI, SSI and STI. Grouping of genotypes using cluster analysis method showed that the genotypes were classified into four distinct groups and genotypes 4, 16 and 17 were in the fourth group with the highest tolerance indices compared to the other. Genotypes 7, 8 and 10, which had the lowest yield and also the lowest amount for the most indices, were identified as the most susceptible to drought stress. The results of factor analysis confirmed the above results.</div> آبیاری تکمیلی, دیم, تجزیه خوشه‌ای, تجزیه به عامل‌ها, گندم دوروم Complimentary irrigation, Rain fed condition, cluster analysis, factor analysis, durum wheat 185 198 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-940-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali asghari علی اصغری ali_asgharii@yahoo.com 100319475328460013584 100319475328460013584 Yes Research Science گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران sahar tadili سحر تعدیلی sahartadili@gmail.com 100319475328460013585 100319475328460013585 No Research Science گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Rahmatollah Karimizadeh رحمت‌الله کریمی‌زاده Karimizadeh_ra@yahoo.com 100319475328460013586 100319475328460013586 No Agricultural research, education and promotion موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران Omid Sofalion امید سفالیان Sofalion@Gmail.com 100319475328460013587 100319475328460013587 No Research Science گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Hamidreza Mohammaddoust Chamanabad حمیدرضا محمد دوست چمن آباد hmChamanAbad@yahoo.com 100319475328460013588 100319475328460013588 No Research Science گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران