fa بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه ژنوتیپ‌های سویا (Glycine max L.) از طریق تجزیه امی (AMMI) و GGE بای‌پلات اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>&nbsp;&nbsp; گزینش ژنوتیپ‌های مطلوب با عملکرد و پایداری بالا هدف نهائی اغلب برنامه‌های اصلاحی سویا است. این تحقیق با هدف بررسی سازگاری و پایداری عملکرد دانه 19 لاین خالص سویا همراه با رقم شاهد ویلیامز (20 ژنوتیپ) طی دو سال زراعی (1394- 1393) در چهار منطقه کرج، گرگان، مغان و شهرکرد انجام گردید. در کلیه مناطق آزمایشی از طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار استفاده گردید. جهت تعیین سازگاری و پایداری عملکرد از دو روش تجزیه امی </strong><strong><span dir="LTR">(AMMI)</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">GGE</span></strong><strong> بای‌پلات استفاده شد. تجزیه واریانس مرکب بیانگر اثرات معنی‌دار محیط، ژنوتیپ، اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط و مولفه‌های </strong><strong><span dir="LTR">IPCA1</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">IPCA2</span></strong><strong> (تجزیه امی) در سطح 1% بود. واریانس اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط 42% از واریانس کل و دو مولفه‌ </strong><strong><span dir="LTR">IPCA1</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">IPCA2</span></strong><strong> در مجموع 81 % از واریانس اثر متقابل را به&shy; خود اختصاص دادند. براساس معیارهای امی (</strong><strong><span dir="LTR">IPCA1</span></strong><strong>،&nbsp; </strong><strong><span dir="LTR">IPCA2</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">ASV</span></strong><strong>) ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR">G17</span></strong> <strong><span dir="LTR">(Williams x Steel/L3)</span></strong><strong> با عملکرد 2449 کیلوگرم در هکتار به‌عنوان پایدارترین ژنوتیپ تعیین گردید در حالیکه بر اساس معیار بای‌پلات ژنوتیپ‌های</strong><strong><span dir="LTR">G18 </span></strong><strong>&nbsp;(</strong><strong><span dir="LTR">Steel/L4</span></strong> <strong><span dir="LTR">(Williams x</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">G20</span></strong><strong> (شاهد</strong><strong><span dir="LTR">/</span></strong> <strong><span dir="LTR">Williams</span></strong><strong>)</strong> <strong>به‌ترتیب با عملکرد 2865 و 2927 کیلوگرم در هکتار به‌عنوان مطلوب‌ترین ژنوتیپ‌ها شناخته شدند. همچنین بر&shy;اساس هر دو روش بای‌پلات و امی محیط‌های</strong><strong><span dir="LTR">E7</span></strong><strong> و</strong><strong><span dir="LTR">E8 </span></strong><strong>&nbsp;(شهرکرد سال اول و دوم) به‌عنوان مطلوب‌ترین محیط‌ها انتخاب شدند و دو ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR">G18</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">G20</span></strong><strong> &nbsp;در دو محیط</strong><strong><span dir="LTR">E8 </span></strong><strong>&nbsp;و </strong><strong><span dir="LTR">E9</span></strong><strong> جزء چهار ژنوتیپ‌ برتر بودند. در تجزیه بای‌پلات دو محیط کلان شناسائی شد که اولین محیط کلان شامل محیط‌های </strong><strong><span dir="LTR">E3</span></strong><strong> (گرگان سال اول)، </strong><strong><span dir="LTR">E5</span></strong><strong> (مغان سال اول) و</strong><strong><span dir="LTR"> E6 </span></strong><strong>(مغان سال دوم) و دومین محیط کلان شامل محیط‌های </strong><strong><span dir="LTR">E1</span></strong><strong> (کرج سال اول) و </strong><strong><span dir="LTR">E2</span></strong><strong> (کرج سال دوم) و </strong><strong><span dir="LTR">E4</span></strong><strong> (گرگان سال دوم) بود. </strong></span></div> <div style="text-align: justify;">Selection of desirable genotypes with high yield and stability is the main goal of most soybean breeding programs. The aim of this study was to evaluate the grain yield and stability of 19 pure soybean lines along with Williams&rsquo;s control (20 genotypes) during two cropping years (2014-2015) in four regions: Karaj, Gorgan, Moghan and Shahrekord. A randomized complete block design with three replications was used in all experimental areas. The A<a name="_GoBack"></a>MMI and GGE Biplot methods were used to determine the compatibility and stability of performance. Combined analysis of variance showed significant effects of environment, genotype, genotype &times; environment interaction, and components of IPCA1 and IPCA2 (AMMI analysis) at 1% level of significance. Genotype &times; environment interaction variance accounted for 42% of the total variance and the two components of IPCA1 and IPCA2 accounted for 81% of the total variance. Based on AMMI criteria (IPCA1, IPCA2 and ASV) genotype G17 (Williams x Steel / L3) with yield of&nbsp; 2449 kg ha-1 was determined as the most stable genotype while based on GGE biplot G18 (Williams x Steel/L4) with 2865 kg ha-1 and G20 (Williams/Check) with 2927 kg ha-1 yield&nbsp; were identified as the most favorable genotypes. Also environments: E7 and E8 (first and second year Shahrekord) were selected as the most favorable environments and genotypes: G18 and G20 based on GGE biplot were also among the top four genotypes of the two environments. Two mega environments were identified in the bi-plot analysis that the first mega environment includes the E3 (Gorgan first year), E5 (Moghan first year) and E6 (moghan second year) and the second mega environment includes the E1 (Karaj first year) and E2 (karaj second year) and E4 (Gorgan second year).</div> اثر متقابل ژنوتیپ × محیط, ژنوتیپ ایده‌آل, محیط مطلوب, محیط کلان Genotype X Environment Interaction, Ideal Genotype, Favorable Environments and Mega Environment 238 250 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-922-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamid reza Babaei حمیدرضا بابائی 30241hrbabaei@gmail.com 100319475328460020971 100319475328460020971 Yes Department, Khorasan Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Mashhad, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران، Nasrin Razmi نسرین رزمی nasrinrazmi@gmail.com 100319475328460020972 100319475328460020972 No Horticulture Crops Research Department of Center of Agricultural Research and Natural Resources Ardabil Province (Parsabad Moghan), AREEO, Parsabad Moghan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل (پارس آباد مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پارس‌آباد مغان، ایران Ebrahim Hezarjaribi ابراهیم هزارجریبی ehezarjaribi@yahoo.com 100319475328460020973 100319475328460020973 No Research tutor of Horticulture Crops Research Department of Center of Agricultural Research and Natural Resources Golestan Province (Gorgan), AREEO, Gorgan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Mojtaba Hashemi Jazi مجتبی هاشمی جزی hash1391@yahoo.com 100319475328460020974 100319475328460020974 No Research Expert of Center of Agricultural Research and Natural Resources Chaharmehal and Bakhtiyari Province. AREEO, Sharekord Iran مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چهار محال و بختیاری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شهرکرد، ایران