fa بررسی مقادیر درجه روز رشد مراحل فنولوژیک در تعدادی از ارقام زراعی و توده‌های بومی گندم‌های نان ایران اصلاح نباتات General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;&nbsp; در مطالعه مراحل فنولوژی گیاهان زراعی، اندازه &shy;گیری درجه روز-رشد (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold;"><span style="font-size:8.0pt;">GDD</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) به &shy;عنوان شاخصی جایگزین برای شمارش روزهای تقویم مطرح می&shy; باشد. در تحقیق حاضر تنوع ژنتیکی 86 رقم زراعی و 184 توده بومی گندم ایرانی بر اساس مراحل فنولوژیکی (روز تا آبستنی، روز تا گلدهی، روز تا رسیدگی و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold;"><span style="font-size:8.0pt;">GDD</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> این مراحل) در کنار دوره پرشدن دانه، وزن هزار دانه و عملکرد دانه طی سال‌های زراعی 93-92 و 94-93 در قالب طرح آگمنت با 3 رقم شاهد (آذر، نوید و پیشتاز) در 6 بلوک ناقص در مزرعه تحقیقاتی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که از نظر این صفات اختلاف قابل ملاحظه&shy; ای بین ارقام زراعی و توده &shy;های بومی گندم وجود دارد، به&shy; طوری که ارقام زراعی عملکرد بیشتر و طول دوره پرشدن دانه کمتری در مقایسه با توده‌های بومی داشتند. از طرف دیگر نتایج حاکی از آن بود که ژنوتیپ&shy; ها با عادت رشدی مختلف از نظر اکثر صفات فنولوژیکی دارای تفاوت معنی&shy; داری می&shy; باشند و می&shy; توانند در انتخاب و معرفی ارقام جدید به &shy;صورت مستقیم یا غیرمستقیم گزینش برای افزایش طول دوره پرشدن دانه در کنار افزایش عملکرد دانه مؤثر باشند. از آنجایی که تنوع صفات فنولوژیکی در توده‌های بومی بیشتر بود، بنابراین توده‌های بومی می‌توانند منبع ارزشمندی در راستای انتخاب برای بهبود این صفات نیز باشند. در نهایت با توجه به اهمیت مراحل فنولوژیکی و شاخص </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman Bold;"><span style="font-size:8.0pt;">GDD</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 Mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> توصیه می&shy; گردد این صفات نیز به اندازه عملکرد و اجزای عملکرد جهت حصول نتایج دقیق&shy; تر مورد توجه قرار گیرند.</span></span></strong></div> In studying the phenological stages of crops, the growing degree-days (GDD) gradients is considered as an alternative to counting the calendar days. Genetic diversity of 86 Iranian cultivars and 184 Iranian wheat landraces were studied based on the phenological stages (day to booting, day to flowering, day to maturity and GDD of these stages) along with grain filling period, thousand grain weight and grain yield during the 2013-14 and 2014-15 growing seasons. The results revealed that there is a significant difference between cultivars and landraces and studied traits were able to effectively distinguish between cultivars and landraces. On the other hand, the results indicated that genotypes with different growth habits have a significant difference in terms of most of the phenological traits. That is implied that either directly or indirectly has been occurred on increasing the length of the grain filling period along with grain yield. Since the diversity of phenological traits was higher in landraces, they can be a valuable source of choice for improving these traits. Finally, due to the importance of the phenological stages, it is recommended that these traits be taken into account in terms of yield and yield components and GDD index can be used to obtain more accurate results. ارقام زراعی, تنوع ژنتیکی, توده های بومی, درجه روز-رشد, نیاز حرارتی Cultivars, Genetic diversity, Landraces, GDD, Thermal need 71 82 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-904-1&slc_lang=fa&sid=1 Hadi Alipour هادی علی پور ha.alipour@urmia.ac.ir 100319475328460013398 100319475328460013398 Yes Urmia University دانشگاه ارومیه Hossein Abdi حسین عبدی ho.abdi@urmia.ac.ir 100319475328460013399 100319475328460013399 No Urmia University دانشگاه ارومیه Mohammad reza Bi Hamta محمدرضا بی همتا mrghanad@ut.ac.ir 100319475328460013400 100319475328460013400 No University of Tehran دانشگاه تهران