fa ارزیابی تحمل به خشکی اکوتیپ‌های آویشن دنایی (Thymus daenensis subsp. daenensis) اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span style="vertical-align:baseline;">&nbsp;&nbsp;&nbsp; آویشن دنایی </span></strong><strong><em><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">(Thymus daenensis </span></em></strong><strong><span dir="LTR" style="vertical-align:baseline;">subsp.<em> daenensis)</em></span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">یکی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">از گیاهان</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">دارویی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بومی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">ایران است</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">که</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">به &shy;دلیل اسانس</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">بالا و</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">تیمول</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">زیاد</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">در</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">اسانس،</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">از اهمیت بالایی برخوردار است.</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">به منظور بررسی تأثیر تنش خشکی بر برخی صفات زراعی و گروه‌بندی </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">12 </span></strong><strong><span style="vertical-align:baseline;">اکوتیپ آویشن دنایی</span></strong> <strong><span style="vertical-align:baseline;">از مناطق مختلف ایران، آزمایشی در دو محیط تنش خشکی و بدون تنش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 4 تکرار در سال زراعی 97-1396 در دانشگاه پیام نور شهرستان ابرکوه (استان یزد) انجام شد. 14 صفت مختلف زراعی در هر دو شرایط تنش اندازه‌گیری شدند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که بین اکوتیپ‌ها از نظر کلیه صفات مورد مطالعه اختلاف معنی‌داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشت. در محیط تنش صفات طول برگ، سطح تاج پوشش و وزن تر اندام هوایی به ترتیب با 4/41، 5/39 و 4/39 درصد نسبت به شرایط بدون تنش بیشترین کاهش را نشان دادند. بیشترین ضریب تغییرات ژنوتیپی در شرایط بدون تنش (31/40 درصد) و در شرایط تنش (33/44 درصد) به وزن تر اندام هوایی اختصاص داشت. بیشترین وراثت‌پذیری عمومی در صفات وزن خشک اندام هوایی (65/97 درصد)، تعداد روز تا اولین (1/99 درصد) و 50% گلدهی (65/99 درصد)، درصد اسانس (7/99 درصد) و تعداد ساقه در بوته (02/99 درصد) مشاهده شد. براین اساس صفات وزن تر و خشک اندام هوایی، تعداد روز تا اولین و 50% گلدهی صفات مرتبط با تحمل به خشکی بودند. تجزیه خوشه‌ای به&shy;روش وارد و با محاسبه فاصله اقلیدسی، اکوتیپ‌های مورد مطالعه را در هر دو شرایط آزمایش در سه گروه قرار داد و اکوتیپ‌های متحمل به خشکی در شرایط تنش در گروه‌ دوم قرار گرفتند. نتایج نشان داد که می‌توان از اکوتیپ‌های خرم‌آباد1، خرم‌آباد2، اراک1 و فریدونشهر که تحمل بالاتری نسبت به خشکی نشان دادند برای به‌نژادی تحمل به خشکی در آویشن دنایی استفاده کرد.</span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;"><em>&nbsp;&nbsp; Thymus daenensis </em>subsp.<em> daenensis</em> is one of the endemic medicinal plants in Iran that is valuable for high essential oil content and high thymol in its essential oil. In order to study the effect of drought stress on some agronomical traits of 12 ecotypes of <em>Thymus daenensis </em>subsp.<em> daenensis</em> from different regions of Iran and their classification, two experiments (under normal and drought stress conditions) were carried out using randomized complete block design with four replications in Payame Noor University of Abarkouh (Yazd province) in 2017-2018. 14 agronomical traits were recorded in drought and non-stress conditions. The results of combined analysis of variance revealed that the differences among ecotypes were significant (p<0.01) in all the studied traits. Drought stress reduced leaf width, plant area and shoot fresh weight 41.4%, 39.5% and 39.4%, respectively, compared to normal condition. The highest genetic diversity was observed for shoot fresh weight under non-stress (40.31%) and drought stress (44.33%) conditions. The highest broad-sense heritability was belonged to shoot dry weight (97.65%), number of days to first (99.1%) and 50% flowering (99.65%) and essential oil content (99.7%). Shoot fresh and dry weight, number of days to first and 50% flowering were the traits related to drought tolerance. Cluster analysis, based on Ward method and by using Eucilidian distance, classified <em>Thymus daenensis </em>subsp.<em> daenensis</em> ecotypes under stress and non-stress conditions into three groups. Drought tolerant ecotypes were placed in second group under both conditions. The results showed that Khoramabad1, Khoramabad2, Arak1 and Fereydunshahr ecotypes are suitable for improvement drought tolerance in <em>Thymus daenensis </em>subsp.<em> daenensis</em>.</div> تجزیه خوشه‌ای, ضریب تغییرات ژنوتیپی و فنوتیپی, وراثت‌پذیری Cluster analysis, Genotypic and phenotypic coefficient of variation, Heritability 127 139 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-595-2&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Golestani مسعود گلستانی ma_golestani@yahoo.com 100319475328460013040 100319475328460013040 Yes Payame Noor University دانشگاه پیام نور Seyed Rasoul Sahhafi سید رسول صحافی s.r.sahhafi@vru.ac.ir 100319475328460013041 100319475328460013041 No Vali-e-Asr University of Rafsanjan دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان