fa به‌کارگیری روش‌های چندمتغیره اثرات اصلی جمع‌پذیر و اثرات متقابل ضرب‌پذیر و تجزیه گرافیگی بای‌پلات جهت مطالعه تأثیر برهمکنش ژنوتیپ- محیط بر عملکرد دانه ژنوتیپ‌های گلرنگ اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>تعداد 25 ژنوتیپ گلرنگ به همراه یک رقم شاهد (کوسه) با هدف بررسی تأثیر محیط‌های مختلف بر عملکرد دانه ژنوتیپ‌ها در قالب طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با سه تکرار در سه مکان</strong> <strong>(تهران، بیرجند و اصفهان) طی سه سال زراعی</strong> <strong>(96-1394) مورد کشت و ارزیابی قرار گرفتند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مدل امی نشان داد که اثرات اصلی ژنوتیپ و محیط و نیز اثر برهمکنش ژنوتیپ با محیط بسیار معنی‌دار است. چهار مؤلفه اصلی اول در مجموع حدود 83 درصد از مجموع مربعات برهمکنش را توجیه نمودند و سهم هر مؤلفه به ترتیب حدود 40، 19، 13 و 9 درصد بود. بای‌پلات اولین مؤلفه اصلی و میانگین عملکرد دانه برای ژنوتیپ‌ها و محیط&shy;ها مشخص نمود که ژنوتیپ&shy;های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Hartman</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">LRV-55-295</span></span></strong><strong> با دارا بودن میانگین عملکرد بالاتر از میانگین کل، به‌عنوان ارقام دارای پایداری عملکرد دانه مطلوب شناسایی شدند. بای‌پلات مربوط به دو مؤلفه اصلی اول اثر برهمکنش مشخص نمود که ژنوتیپ&shy;های‌ کوسه، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Hartman</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">PI-250537</span></span></strong><strong> از سازگاری عمومی بالایی برخوردار هستند. بر اساس نتایج تجزیه گرافیکی </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GGE</span></span></strong><strong> بای‌پلات دو مؤلفه اصلی مدل رگرسیون مکانی، 96 درصد از تغییرات داده‌های مربوط به عملکرد دانه را تبیین نمودند. بای‌پلات روابط میان‌ محیط‌ها مؤید وجود عکس‌العمل تقریباً یکسان بین ژنوتیپ‌ها در مکان‌های اصفهان و تهران بود اما ژنوتیپ‌ها در مکان بیرجند واکنش متفاوت‌تری نسبت به این دو محیط بروز دادند. طبق بای‌پلات چندضلعی ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">A2</span></span></strong><strong> در بیرجند و ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Hartman</span></span></strong><strong> در اصفهان و تهران از سازگاری خصوصی و پایداری عملکرد بالاتری برخوردار بودند. ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Hartman</span></span></strong><strong> و مکان اصفهان ایده‌آل‌ترین ژنوتیپ و محیط در مقایسه با سایر ژنوتیپ‌ها و محیط‌ها بودند.</strong></span></div> <div style="text-align: justify;">To evaluate the effect of different environments on grain yield, 25 genotypes of safflower along with one control group namely Kouse were studied in three locations (Tehran, Birjand and Isfahan) and three years (from 2015 to 2017), in each using a completely randomized block design with three replications. The results obtained from AMMI analysis demonstrated that the main effects of genotype, environment and genotype &times; environment interaction were highly significant. The first four principal components justified around 83% of the sum of squares of the interactions, and explained 40%, 19%, 13% and 9% of variances, respectively. Drawing the biplot of the first principal component and the average yield for genotypes and environments suggested that genotypes including Kouse, E2417, PI-250537 with higher than average yields and desired stability were selected. Biplot of the first two principal components showed that the interaction between genotypes Kouse, Hartman and PI-250537 were identified as genotypes with good compatibility. &nbsp;Based on GGE Biplot method, two main components of the spatial regression models explained about 96% of grain yield variability. Biplot of relevance between environments confirmed the existence of almost identical reaction between genotypes in both locations including Isfahan and Tehran, but genotypes in Birjand showed a different reaction than these two environments. Based on the polygonal figure, genotypes including A2 in Birjand and Hartman in Isfahan as well as Tehran had a higher degree of narrative compatibility and performance stability. Genotype of Hartman and Isfahan location were the most ideal genotype and environments compared to other genotypes and environments.</div> AMMI, GGE biplot, ابر محیط, تجزیه پایداری, گلرنگ AMMI, GGE Biplot, Mega-Environments, Stability Analysis, Safflower 153 163 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-594-3&slc_lang=fa&sid=1 saeed omrani سعید عمرانی s.omrani70@gmail.com 100319475328460011888 100319475328460011888 Yes Department of Agronomy and Plant Breeding, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران ali omrani علی عمرانی ali_omrani90@yahoo.com 100319475328460011889 100319475328460011889 No Crop and Horticultural Science Research Department, Ardabil (Moghan) Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Moghan, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پارس‌آباد (مغان)، ایران Mahvash Afshari مهوش افشاری m.afshari1992@gmail.com 100319475328460011890 100319475328460011890 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران ali Saremi-rad علی صارمی راد ali.saremi@gmail.com 100319475328460011891 100319475328460011891 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، کرج، ایران siavash bardehji سیاوش برده جی siavshbardehji1371@yahoo.com 100319475328460011892 100319475328460011892 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران Peyman Foroozesh پیمان فروزش p.Foroozesh@yahoo.com 100319475328460011893 100319475328460011893 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، کرج، ایران