Journal of Crop Breeding

fa تجزیه ژنتیکی پاسخ به تنش کمبود آب برای صفات زراعی در گندم با استفاده از تجزیه میانگین و واریانس نسل‌ها Genetic Analysis of Response to Water Deficit Stress in Wheat Yield Traits with Generation Means and Variance Analysis اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">     تنش خشکی مهم‌ترین تنش محیطی است که بسیاری از صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بخصوص عملکردی گیاهان را تحت تاثیر قرار می دهد. در این پژوهش تلاقی بین رقم گندم Gasspard (والد حساس به کم‌آبی) و لاین DN11 (والد مقاوم به خشکی) انجام شد. نسل‌های F1، F2، F3، BC1 و BC2 حاصل بههمراه والدین در قالب طرح آزمایشی بلوک های کامل تصادفی در شرایط آبیاری عادی و تنش کمبود آب انتهای فصل هرکدام در سه تکرار و طی دو سال متوالی کشت و مورد مقایسه قرار گرفتند. سپس با استفاده از روش‌های تجزیه میانگین و تجزیه واریانس نسل‌ها به بررسی پارامترهای ژنتیکی در دو شرایط معمولی و تنش کمبود آب انتهای فصل پرداخته شد. تجزیه واریانس وزنی صفات اندازه‌گیری شده نشان داد که تنش کمبود آب تاثیر معنی‌داری در کاهش وزن 100 دانه، وزن حجمی و عملکرد دانه تک بوته داشت. نتایج تجزیه میانگین نسل ها برای صفات وزن 100 دانه و وزن حجمی در دو محیط یکسان بود و مدل های رگرسیونی یکسانی برای دو محیط به دست آمد. علاوه بر اثرات افزایشی و غالبیت، اثرات متقابل اپیستازی نیز در وراثت کلیه صفات مورد بررسی نقش داشتند. برای عملکرد تک بوته، اثرات افزایشی و غالبیت همراه با اثرات متقابل افزایشی× غالبیت، غالبیت × غالبیت و برای عملکرد بیولوژیکی اثرات غالبیت و غالبیت× غالبیت در توارث نقش بیشتری داشتند. تجزیه واریانس نسل‌ها نشان داد که عمل ژن برای صفات ارتفاع بوته، وزن 100 دانه (هر دو شرایط)، طول سنبله، تعداد سنبلچه در سنبله و تعداد دانه در سنبله افزایشی بود. برای صفات تعداد سنبله، عملکرد دانه تک بوته، غالبیت و برای صفت وزن حجمی (هر دو شرایط) فوق غالبیت مشاهده شد. نتایج دو تجزیه میانگین و واریانس نسل ها در صفاتی مانند عملکرد بیولوژیک یکسان نبود که میتوان آن را به درجه پراکندگی ژنی و غالبیت دو جهته نسبت داد. در صفات شاخص برداشت و عملکرد دانه، به دلیل بالا بودن واریانس محیطی وراثت‌پذیری های عمومی و خصوصی پایین برآورد شد.</div> <div style="text-align: justify;">     Drought stress is the most important environmental stress that affects many morphological, physiological and, especially, yield traits of arable crops. In this research, a cross between the cultivar Gaspard (dehydrated susceptible parent) and DN11 line (drought resistant parent) was performed. F1, F2, F3, BC1 and BC2 generations along with parents, were planted and compared in a randomized complete block design with three replications in normal and water deficit conditions for two years. Then, using generation means analysis and generation variance analysis; genetic parameters were investigated in normal and water deficit conditions. Weighted analysis of variance showed that water deficit stress had a significant effect on the reduction of 100 grains weight, volumetric weight and seed yield per plant. The results of mean generation analysis for 100 grains weight and volumetric weight were the same and the same regression models were obtained for two environments. In addition to additive and dominant effects, epistatic effects also played a role in the inheritance of all studied traits. Additive and dominant effects along with additive×dominant and dominant×dominant interactions effects had played a role in the inheritance of single plant yield, moreover, in biological yield, dominant and dominant×dominant interaction effects had played a role, too. Generations variance analysis showed that the gene action for plant height, 100 grains weight (both conditions), spike length, spikelet number per spike and number of seeds per spike were additive. For the number of spikes and grain yield per plant were dominant and for the volumetric weight (both conditions), overdominance was observed. The results of two generations mean and variance analysis in traits such as biological yield were not the same, which can be attributed to the degree of genetic dispersion and bi-directional dominance. In harvest index and grain yield, due to high environmental variability, narrow sense and broad sense heritability was low.</div> تجزیه میانگین نسل‌ها, تجزیه واریانس نسل‌ها, تنش کمبود آب, گندم Generations Means Analysis, Generations Variance Analysis, Water Deficit Stress, Wheat 88 99 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-840-3&slc_lang=fa&sid=1 Ali Akbar Asadi علی اکبر اسدی asadipm@gmail.com 100319475328460012363 100319475328460012363 Yes Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Zanjan استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Mostafa Valizadeh مصطفی ولیزاده mvalizadeh@tabrizu.ac.ir 100319475328460012364 100319475328460012364 No Department of Plant Breeding and Biotechnology, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Seyed Abolghasem Mohammadi سید ابوالقاسم محمدی mohamadi@tabrizu.ac.ir 100319475328460012365 100319475328460012365 No Department of Plant Breeding and Biotechnology, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Manochehr Khodarahmi منوچهر خدارحمی khodarahmi_m@yahoo.com 100319475328460012366 100319475328460012366 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran. موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران