دوره 18، شماره 1 - ( بهار 1405 )
جلد 18 شماره 1 صفحات 117-106 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mirzaei A, Pezeshkpour P, Amiri R, Karami I. (2026). Evaluation of the Adaptability and Stability of Autumn Lentil Genotypes Using AMMI Model Indices. J Crop Breed. 18(1), 106-117. doi:10.61882/jcb.2026.1613
URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1613-fa.html
URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1613-fa.html
میرزایی امیر، پزشکپور پیام، امیری رضا، کرمی ایرج.(1405). ارزیابی سازگاری و پایداری ژنوتیپ های عدس پائیزه با استفاده از شاخص های مدل AMMI پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی 18 (1) :117-106 10.61882/jcb.2026.1613
امیر میرزایی*1 
، پیام پزشکپور2، رضا امیری2، ایرج کرمی3
، پیام پزشکپور2، رضا امیری2، ایرج کرمی3
1- بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران
2- بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران
3- مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، معاونت سرارود، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران
2- بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد، ایران
3- مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، معاونت سرارود، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران
چکیده: (406 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: عدس (MedikusLens culinaris ) یکی از محصولات غذایی اصلی است. این گیاه منبع غنی از پروتئین (20 تا 36٪) است و حاوی ریزمغذیها و ویتامینهای ضروری با قابلیت دسترسی زیستی بالا برای انسان است. علاوه بر ارزش غذایی، عدس به دلیل اندازه دانه کوچکتر و پوشش نازک دانه، عموماً دارای زمان پخت سریع تر نسبت به سایر حبوبات است. عدس در 5675756 هکتار با تولید 7068621 تن در سراسر جهان کشت می شود. گیاه عدس یک گیاه بسیار سازگار است که تحت شرایط آب و هوایی و خاک متفاوت معمولاً در مناطق خشک مدیترانه و نیمه گرمسیری کشت میشود. با این حال، گزارش شده است که تولید جهانی عدس در دهههای گذشته به دلیل نوسانات آب و هوایی مانند دمای شدید، سیل، خشکسالی، افزایش شیوع آفات و بیماریها کاهش یافته است. تنشهای متعدد، مانند دمای بالا و خشکی در مرحله پرشدن دانه، بر تولید گیاه عدس تأثیر منفی میگذارند. از سوی دیگر، افزایش شدت گرما و کمبود آب تأثیر قابل توجهی بر تولید عدس دارند. محتوای پروتئین در دانهها تحت تأثیر شدت خشکی و دمای بالا قرار میگیرد. برای دستیابی به امنیت غذایی جهانی تحت شرایط آب و هوایی متغیر، به نژادگران گیاه عدس با چالش افزایش همزمان عملکرد و کیفیت تغذیه روبرو هستند. برهمکنشهای ژنوتیپ × محیط نقش مهمی در انتخاب ژرم پلاسم مناسب در برنامههای اصلاحی دارند. در آزمایشهای چندمحیطی، عملکرد عدس تحت تأثیر ساختار ژنتیکی، محیط و برهمکنش ژنوتیپ × محیط قرار میگیرد. برای تفسیر بهتر برهمکنش ژنوتیپ × محیط، مدل اثرات اصلی افزایشی و برهمکنش ضربپذیر (AMMI) یکی از متداولترین روشها در مطالعه آزمایشهای چندمحیطی است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی برهمکنش ژنوتیپ × محیط بر ژنوتیپهای عدس و شناسایی ژنوتیپهای پایدار، پرمحصول و سازگار با شرایط آب و هوایی مناطق دیم معتدل کشور بود.
مواد و روشها: در این پژوهش، 10 ژنوتیپ امیدبخش عدس به همراه ارقام شاهد (توده محلی، کیمیا و بیلهسوار) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی به مدت سه سال زراعی متوالی (401-1398) در لرستان (خرم آباد)، ایلام (چرداول) و کرمانشاه (سرارود) کشت شدند. در مزرعه، هر کرت شامل چهار خط کاشت 4 متری با فاصله 25 سانتی متر و تراکم 200 دانه در متر مربع بود. تجزیه پایداری با استفاده از روش چندمتغیره امی و شاخص برتری انجام شد. تجزیههای آماری با استفاده از بسته تجزیه آزمایشهای چندمحیطی با نام Metan و GGE در نرمافزار R انجام شدند.
یافتهها: تجزیه واریانس AMMI نشان داد که اثرات محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ × محیط و سه مؤلفه اصلی اول معنیدار بودند. بنابر این، با توجه به معنیدار بودن برهمکنش ژنوتیپ × محیط، امکان انجام تجزیه پایداری روی این دادهها وجود دارد. بر اساس تجزیه AMMI، اولین و دومین مؤلفه اصلی برهمکنش ژنوتیپ × محیط، بهترتیب 33/3 و 3/27 درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. اثر سه مؤلفه اصلی اول، معنیدار بود و در مجموع 77/2 درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. سهم های محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ × محیط در مجموع مربعات کل، به ترتیب 64/04، 4/286 و 31/67 درصد بودند. در بین ژنوتیپهای مطالعه شده، بیشترین عملکرد دانه در ژنوتیپ G12 (715 کیلوگرم در هکتار) و در پی آن در ژنوتیپهای شماره G6 و G4 دیده شد. بر اساس شاخص پایداری ASV، ژنوتیپهای G2، G3 وG5 ، بر اساس شاخص SIPC، ژنوتیپهای (بیله سوار) G13، G2، G3 وG5 ، بر اساس شاخص EV، ژنوتیپهای G2، G3 و G5، بر اساس شاخص Za، ژنوتیپهای شماره G13،G2 ، G3 و G5 و بر اساس شاخص WAAS ژنوتیپهای G5، G6، G7 و G9 پایدارترین ژنوتیپها بودند. بر مبنای شاخص انتخاب همزمان SSIASV، ژنوتیپهای G3، G6، G5 و G2، بر مبنای شاخص SSISIPC، ژنوتیپهای شماره G3، G6، G5 و G2، بر مبنای شاخص SSIEV ژنوتیپهای G3، G6، G5 و G2، بر مبنای شاخص SSIZA، ژنوتیپهای شماره G3، G6، G5 و G2 و بر مبنای شاخص SSIWAAS، ژنوتیپهای G6، G5، G7 و G9 برترین ژنوتیپ ها از نظر عملکرد و پایداری بودند. بر اساس بایپلات AMMI1، ژنوتیپ های شماره G2، G7، G3 و G6 با عملکرد دانه بیشتر از عملکرد میانگین کل و کمترین مقادیر IPCA1، به عنوان ژنوتیپهای پایدار با سازگاری عمومی بالا شناسایی شدند. در بایپلات AMMI2، ژنوتیپهای G3 ، G5 و G7 علاوه بر پایداری عمومی بالا، دارای عملکرد دانه بالاتر از میانگین کل بودند. علاوه بر شاخصهای AMMI، بر اساس شاخص برتری لین و بینز ژنوتیپهای شماره G12، G4، G6 و G3، برترین ژنوتیپها در محیطهای مطالعه شده بودند. با استفاده از پارامتر فاصله امی، ژنوتیپهای شماره G2، G3، G5 و G7 به عنوان ژنوتیپهای دارای عملکرد پایدار شناخته شدند.
نتیجهگیری: در مجموع و بر اساس شاخصهای مختلف، ژنوتیپهای شماره (FLIP2012-172L)G6 ، (FLIP2012-86L)G4 ، (FLIP2012-48L)G3 ، (FLIP2012-149L) G5 و (FLIP2012-176L)G7 در بسیاری از محیطها، دارای عملکرد بالا و در بیشتر روشها، دارای پایداری مطلوبی بودند و میتوانند گزینه معرفی ارقام جدید باشند.
مقدمه و هدف: عدس (MedikusLens culinaris ) یکی از محصولات غذایی اصلی است. این گیاه منبع غنی از پروتئین (20 تا 36٪) است و حاوی ریزمغذیها و ویتامینهای ضروری با قابلیت دسترسی زیستی بالا برای انسان است. علاوه بر ارزش غذایی، عدس به دلیل اندازه دانه کوچکتر و پوشش نازک دانه، عموماً دارای زمان پخت سریع تر نسبت به سایر حبوبات است. عدس در 5675756 هکتار با تولید 7068621 تن در سراسر جهان کشت می شود. گیاه عدس یک گیاه بسیار سازگار است که تحت شرایط آب و هوایی و خاک متفاوت معمولاً در مناطق خشک مدیترانه و نیمه گرمسیری کشت میشود. با این حال، گزارش شده است که تولید جهانی عدس در دهههای گذشته به دلیل نوسانات آب و هوایی مانند دمای شدید، سیل، خشکسالی، افزایش شیوع آفات و بیماریها کاهش یافته است. تنشهای متعدد، مانند دمای بالا و خشکی در مرحله پرشدن دانه، بر تولید گیاه عدس تأثیر منفی میگذارند. از سوی دیگر، افزایش شدت گرما و کمبود آب تأثیر قابل توجهی بر تولید عدس دارند. محتوای پروتئین در دانهها تحت تأثیر شدت خشکی و دمای بالا قرار میگیرد. برای دستیابی به امنیت غذایی جهانی تحت شرایط آب و هوایی متغیر، به نژادگران گیاه عدس با چالش افزایش همزمان عملکرد و کیفیت تغذیه روبرو هستند. برهمکنشهای ژنوتیپ × محیط نقش مهمی در انتخاب ژرم پلاسم مناسب در برنامههای اصلاحی دارند. در آزمایشهای چندمحیطی، عملکرد عدس تحت تأثیر ساختار ژنتیکی، محیط و برهمکنش ژنوتیپ × محیط قرار میگیرد. برای تفسیر بهتر برهمکنش ژنوتیپ × محیط، مدل اثرات اصلی افزایشی و برهمکنش ضربپذیر (AMMI) یکی از متداولترین روشها در مطالعه آزمایشهای چندمحیطی است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی برهمکنش ژنوتیپ × محیط بر ژنوتیپهای عدس و شناسایی ژنوتیپهای پایدار، پرمحصول و سازگار با شرایط آب و هوایی مناطق دیم معتدل کشور بود.
مواد و روشها: در این پژوهش، 10 ژنوتیپ امیدبخش عدس به همراه ارقام شاهد (توده محلی، کیمیا و بیلهسوار) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی به مدت سه سال زراعی متوالی (401-1398) در لرستان (خرم آباد)، ایلام (چرداول) و کرمانشاه (سرارود) کشت شدند. در مزرعه، هر کرت شامل چهار خط کاشت 4 متری با فاصله 25 سانتی متر و تراکم 200 دانه در متر مربع بود. تجزیه پایداری با استفاده از روش چندمتغیره امی و شاخص برتری انجام شد. تجزیههای آماری با استفاده از بسته تجزیه آزمایشهای چندمحیطی با نام Metan و GGE در نرمافزار R انجام شدند.
یافتهها: تجزیه واریانس AMMI نشان داد که اثرات محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ × محیط و سه مؤلفه اصلی اول معنیدار بودند. بنابر این، با توجه به معنیدار بودن برهمکنش ژنوتیپ × محیط، امکان انجام تجزیه پایداری روی این دادهها وجود دارد. بر اساس تجزیه AMMI، اولین و دومین مؤلفه اصلی برهمکنش ژنوتیپ × محیط، بهترتیب 33/3 و 3/27 درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. اثر سه مؤلفه اصلی اول، معنیدار بود و در مجموع 77/2 درصد از تغییرات برهمکنش ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. سهم های محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ × محیط در مجموع مربعات کل، به ترتیب 64/04، 4/286 و 31/67 درصد بودند. در بین ژنوتیپهای مطالعه شده، بیشترین عملکرد دانه در ژنوتیپ G12 (715 کیلوگرم در هکتار) و در پی آن در ژنوتیپهای شماره G6 و G4 دیده شد. بر اساس شاخص پایداری ASV، ژنوتیپهای G2، G3 وG5 ، بر اساس شاخص SIPC، ژنوتیپهای (بیله سوار) G13، G2، G3 وG5 ، بر اساس شاخص EV، ژنوتیپهای G2، G3 و G5، بر اساس شاخص Za، ژنوتیپهای شماره G13،G2 ، G3 و G5 و بر اساس شاخص WAAS ژنوتیپهای G5، G6، G7 و G9 پایدارترین ژنوتیپها بودند. بر مبنای شاخص انتخاب همزمان SSIASV، ژنوتیپهای G3، G6، G5 و G2، بر مبنای شاخص SSISIPC، ژنوتیپهای شماره G3، G6، G5 و G2، بر مبنای شاخص SSIEV ژنوتیپهای G3، G6، G5 و G2، بر مبنای شاخص SSIZA، ژنوتیپهای شماره G3، G6، G5 و G2 و بر مبنای شاخص SSIWAAS، ژنوتیپهای G6، G5، G7 و G9 برترین ژنوتیپ ها از نظر عملکرد و پایداری بودند. بر اساس بایپلات AMMI1، ژنوتیپ های شماره G2، G7، G3 و G6 با عملکرد دانه بیشتر از عملکرد میانگین کل و کمترین مقادیر IPCA1، به عنوان ژنوتیپهای پایدار با سازگاری عمومی بالا شناسایی شدند. در بایپلات AMMI2، ژنوتیپهای G3 ، G5 و G7 علاوه بر پایداری عمومی بالا، دارای عملکرد دانه بالاتر از میانگین کل بودند. علاوه بر شاخصهای AMMI، بر اساس شاخص برتری لین و بینز ژنوتیپهای شماره G12، G4، G6 و G3، برترین ژنوتیپها در محیطهای مطالعه شده بودند. با استفاده از پارامتر فاصله امی، ژنوتیپهای شماره G2، G3، G5 و G7 به عنوان ژنوتیپهای دارای عملکرد پایدار شناخته شدند.
نتیجهگیری: در مجموع و بر اساس شاخصهای مختلف، ژنوتیپهای شماره (FLIP2012-172L)G6 ، (FLIP2012-86L)G4 ، (FLIP2012-48L)G3 ، (FLIP2012-149L) G5 و (FLIP2012-176L)G7 در بسیاری از محیطها، دارای عملکرد بالا و در بیشتر روشها، دارای پایداری مطلوبی بودند و میتوانند گزینه معرفی ارقام جدید باشند.
فهرست منابع
1. Anonymous. (2024). Agricultural Statistics of 2022-2023 Cropping Season. Ministry of Agriculture-Jahad, Vol. 1. [In Persian]
2. Bale, S. E. (2020). AMMI Analysis for Grain yield Stability in Lentil Genotypes Tested in the Highlands of. In Regional Review Workshop on Completed Research Activities (p. 26). [DOI:10.11648/j.jps.20210901.12]
3. Chandran MA, S., Banerjee, S., Mukherjee, A., Nanda, M. K., & Kumari, V. V. (2022). Evaluating the long-term impact of projected climate on rice-lentil-groundnut cropping system in Lower Gangetic Plain of India using crop simulation modelling. International Journal of Biometeorology, 1-15. https://doi.org/ 10.1007/s00484-021-02189-8 [DOI:10.1007/s00484-021-02189-8]
4. Choukri, H., Aloui, K., El Haddad, N., Hejjaoui, K., Smouni, A., & Kumar, S. (2025). AMMI and GGE-Biplot Analysis for Seed Yield and Nutritional Quality Traits in Lentil (Lens culinaris Medikus) Under Multiple Stress Conditions. Preprints. [DOI:10.20944/preprints202503.0018.v1]
5. Cokkizgin, A., & Shtaya, M. J. (2013). Lentil: Origin, cultivation techniques, utilization and advances in transformation. Agricultural Science, 1(1), 55-62. https://doi.org/ 10.12735/as.v1i1p55 [DOI:10.12735/as.v1i1p55]
6. Dehghani, H., Sabaghpour, S. H., & Sabaghnia, N. (2008). Genotype × environment interaction for grain yield of some lentil genotypes and relationship among univariate stability statistics. Spanish Journal of Agricultural Research, 6(3), 385-394. [DOI:10.5424/sjar/2008063-5292]
7. Farshadfar, E. (2008). Incorporation of AMMI stability value and grain yield in a single non-parametric index (GSI) in bread wheat. Pakistan Journal of Biological Science, 11, 1791-1796. [DOI:10.3923/pjbs.2008.1791.1796]
8. Gauch, H. G., & Zobel, R. W. (1988). Predictive and postdictive success of statistical analyses of yield trials. Theoretical and Applied Genetics, 76(1), 1-10.
https://doi.org/10.1007/BF00288824 [DOI:10.1007/BF00288824.]
9. Gauch Jr, H. G. (1988). Model selection and validation for yield trials with interaction. Biometrics, 705-715. [DOI:10.2307/2531585]
10. Gauch Jr, H. G. (1992). AMMI analysis on yield trials. CIMMYT Wheat Special Report (CIMMYT), (8).
11. Gupta, D., Dadu, R. H. R., Sambasivam, P., Bar, I., Singh, M., beera, N., & Biju, S. (2019). Toward climate-resilient lentils: challenges and opportunities. Genomic Designing of Climate-Smart Pulse Crops, 165-234.
https://doi.org/10.1007/978-3-319-96932-9_4 [DOI:10.1007/978-3-319-96932-94.]
12. Gupta, S., Das, S., Dikshit, H. K., Mishra, G. P., Aski, M. S., Bansal, R., ... & Kumar, S. (2021). Genotype by environment interaction effect on grain iron and zinc concentration of indian and mediterranean lentil genotypes. Agronomy, 11(9), 1761.
https://doi.org/10.3390/agronomy11091761 [DOI:10.3390/agronomy11091761.]
13. Hajivand, A., Asghari, A., Karimizadeh, R., Mohammaddoust-Chamanabad, H.R., & Zeinalzadeh-Tabrizi, H. (2020). Stability analysis of seed yield of advanced chickpea (Cicer arietinum L.) genotypes under tropical and subtropical rainfed regions of Iran. Applied Ecology & Environmental Research, 18(2). doi:10.15666/aeer/1802_26212636 [DOI:10.15666/aeer/1802_26212636]
14. Hossain, M. A., Sarker, U., Azam, M. G., Kobir, M. S., Roychowdhury, R., Ercisli, S., & Golokhvast, K. S. (2023). Integrating BLUP, AMMI, and GGE models to explore GE interactions for adaptability and stability of winter lentils (Lens culinaris Medik.). Plants, 12(11), 2079. [DOI:10.3390/plants12112079]
15. Jeberson, M. S., Shashidhar, K. S., Wani, S. H., Singh, A. K., & Dar, S. A. (2019). Identification of stable lentil (Lens culinaris Medik) genotypes through GGE biplotand AMMI analysis for North Hill Zone of India. Legume Research-An International Journal, 42(4), 467-472. [DOI:10.18805/LR-3901]
16. Karimizadeh, R., & Mohammadi, M. (2010). AMMI adjustment for rainfed lentil yield trials in Iran. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 16(1), 66-73.
17. Karimizadeh, R., Pezeshkpour, P., Mehraban, A., Sharifi, P., & Barzali, M. (2021). Grain yield stability analysis of lentil genotypes by AMMI method indices. Iranian Journal of Field Crop Science, 52(4), 197-209. [DOI:10.22059/ijfcs.2020.310524.654752. [In persian]]
18. Kumar, S., Barpete, S., Kumar, J., Gupta, P., & Sarker, A. (2013). Global lentil production: constraints and strategies. SATSA Mukhapatra-Annual Technical, 17, 1-13.
19. Lin, C. S., & Binns, M. R. (1988). A superiority measure of cultivar performance for cultivar × location data. Canadian Journal of Plant Science, 68(1), 193-198. [DOI:10.4141/cjps88-018]
20. Moghadam, A. (2003). Simultaneous selection for yield and stability and its comparison with different stability statistics. Seed and Plant Journal, 19(1), 1-13. 10.22092/SPIJ.2017.110935. [In Persian]
21. Olivoto, T., & Lúcio, A. D. C. (2020). Metan: an R package for multi‐environment trial analysis. Methods in Ecology and Evolution, 11(6), 783-789. [DOI:10.1111/2041-210X.13384]
22. Olivoto, T., Lúcio, A. D. C., da Silva, J. A. G., Marchioro, V. S., de Souza, V. Q., & Jost, E. (2019). Mean performance and stability in multi-environment trials I: Combining features of AMMI and BLUP techniques. Agronomy Journal, 111(6), 2949-2960.
https://doi.org/10.2134/agronj2019.03.0220 [DOI:10.2134/agronj2019.03.0220.]
23. Parihar, A. K., Gupta, S., Hazra, K. K., Lamichaney, A., Sen Gupta, D., Singh, D., ... & Das, S. (2022). Multi-location evaluation of mungbean (Vigna radiata L.) in Indian climates: Ecophenological dynamics, yield relation, and characterization of locations. Frontiers in Plant Science, 13, 984912. [DOI:10.3389/fpls.2022.984912]
24. Pezeshkpour, P., Amiri, R., Karami, I., & Mirzaei, A. (2024). Grain Yield Stability Analysis of Lentil Genotypes by AMMI Indices. Journal of Crop Breeding, 16(4), 1-12. https://doi.org/ 10.61186/jcb.16.4.1. [In Persian]
https://doi.org/10.61186/jcb.16.4.1 [DOI:10.61186/jcb.16.4.1. [In Persian]]
25. Pezeshkpour, P., Amiri, R., Karami, I., & Mirzaei, A. (2024). Evaluation of Seed Yield Stability of Lentil Genotypes Based on REML/BLUP and Multi-Trait Stability Index (MTSI). Journal of Crop Breeding, 16(2), 42-52. https://doi.org/ 10.61186/jcb.16.2.42. [In Persian]
https://doi.org/10.61186/jcb.16.2.42 [DOI:10.61186/jcb.16.2.42. [In Persian]]
26. Pezeshkpour, P., Naseri, B., Amiri, R., Mirzaei, A., Shobeiri, S. S., & Karami, I. (2025). Evaluation of Mean Performance and Stability of Lentil Genotypes According to Combination of Additive Main Effects and Multiplicative Interaction, and Best Linear Unbiased Prediction Methods. Legume Science, 7(1). https://doi.org/ e70021. https://doi.org/
https://doi.org/10.1002/leg3.70021 [DOI:e70021. https://doi.org/]
27. Purchase, J. L., Hatting, H., & Van Deventer, C. S. (2000). Genotype × environment interaction of winter wheat (Triticum aestivum L.) in South Africa: II. Stability analysis of yield performance. South African Journal of Plant and Soil, 17(3), 101-107. [DOI:10.1080/02571862.2000.10634878]
28. Shobeiri, S. S., Pezeshkpour, P., & Sadeghzadeh Ahari, D. (2023). Non-Parametric Stability Analysis of Yield in Lentil Genotypes. Journal of Crop Production, 16(3), 49-68. https://doi.org/ 10.22069/ejcp.2024.20804.2551. [In Persian] [DOI:10.22069/ejcp.2024.20804.2551. [In Persian]]
29. Sneller, C. H., Kilgore-Norquest, L., & Dombek, D. (1997). Repeatability of yield stability statistics in soybean. Crop Science, 37(2), 383-390. [DOI:10.2135/cropsci1997.0011183X003700020013x]
30. Srivastava, R. P., & Vasishtha, H. (2012). Saponins and lectins of Indian chickpeas (Cicer arietinum) and lentils (Lens culinaris). Indian Journal of Agricultural Biochemistry, 25(1), 44-47.
31. Tadesse, T., Tekalign, A., & Asmare, B. (2021). Identification of stable lentil genotypes using AMMI analysis for the highlands of bale, Southeastern Ethiopia. Chemical and Biomolecular Engineering, 19(6), 4. [DOI:10.11648/j.cbe.20210604.12]
32. Türk, Z., & Kendal, E. (2017). The practice of AMMI and GGE biplot analysis of lentil genotypes assessment in multi-environment trials. Philippine Journal of Crop Science, 42(3), 39-48.
33. Wright, K., & Laffont, J. L. (2018). R package for GGE biplot. Github Company, Newyork, USA.
34. Yan, W., Kang, M. S., Ma, B., Woods, S., & Cornelius, P. L. (2007). GGE biplot vs. AMMI analysis of genotype‐by‐environment data. Crop Science, 47(2), 643-653. https://doi.org/ 10.2135/cropsci2006.06.0374 [DOI:10.2135/cropsci2006.06.0374]
35. Zali, H., Farshadfar, E., Sabaghpour, S. H., & Karimizadeh, R. (2012). Evaluation of genotype × environment interaction in chickpea using measures of stability from AMMI model. Annals of Biological Research, 3(7), 3126-3136.
36. Zobel, R. W., Wright, A. J., & Gauch, H. G. (1988). Statistical analysis of a yield trial. Agronomy Journal, 80(3), 388-393. [DOI:10.2134/agronj1988.00021962008000030002x]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
